Kết quả từ thử nghiệm lâm sàng Clear MEMory đã cung cấp “preliminary clinical evidence that supports the use of memantine as a potential therapy for patients with SLE with objective cognitive issues” (tạm dịch: “bằng chứng lâm sàng bước đầu ủng hộ việc sử dụng memantine như một liệu pháp tiềm năng cho bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống có suy giảm nhận thức khách quan”), theo báo cáo của TS. BS. Jillian Rhoads (Hệ thống Y tế Vanderbilt, Nashville, Tennessee, Hoa Kỳ) và các cộng sự.
Nhóm nghiên cứu cho biết thêm: “[m]emantine is an [N-methyl-D-aspartate receptor] NMDR antagonist that is currently approved by the United States Food and Drug Administration for the treatment of Alzheimer’s disease” (tạm dịch: “Memantine là một chất đối vận thụ thể N-methyl-D-aspartate [NMDAR], hiện đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ phê duyệt trong điều trị bệnh Alzheimer”).
Để đánh giá hiệu quả của thuốc trên nhóm bệnh nhân lupus ban đỏ hệ thống có điểm số Thang đánh giá trạng thái tâm thần kinh lặp lại (RBANS) từ 85 điểm trở xuống, các tác giả đã phân ngẫu nhiên người bệnh thành hai nhóm theo dõi trong 12 tuần: một nhóm dùng memantine đường uống (khởi đầu 10 mg/ngày, chuẩn liều tăng dần đến 40 mg/ngày hoặc liều dung nạp tối đa sau 4 tuần) và một nhóm đối chứng dùng giả dược.
Thang điểm RBANS lượng giá 5 lĩnh vực nhận thức chính bao gồm: trí nhớ tức thì, kỹ năng thị giác không gian/cấu trúc, ngôn ngữ, khả năng chú ý và trí nhớ muộn. Điểm số dao động từ 40 đến 160 điểm, với giá trị trung bình chuẩn của quần thể là 100 điểm.
Tổng cộng có 43 bệnh nhân hoàn thành đủ 12 tuần can thiệp (18 người thuộc nhóm memantine và 25 người thuộc nhóm giả dược), trong đó 61% bệnh nhân nhóm memantine dung nạp tốt liều tối đa 40 mg/ngày. Độ tuổi trung bình của đối tượng tham gia là 43 tuổi, chiếm ưu thế là nữ giới (93%), với thời gian trung vị từ thời điểm chẩn đoán lupus là 11 năm.
Tại thời điểm tuần thứ 12, mức độ cải thiện tổng điểm RBANS ở nhóm memantine vượt trội có ý nghĩa thống kê so với nhóm giả dược: tăng từ mức ban đầu lần lượt là 76 và 79 điểm lên 85 và 83 điểm, tương ứng mức chênh lệch tuyệt đối là 8 điểm so với 5 điểm.
Các tác giả nhận định: “The magnitude of change observed in patients in the memantine group of this trial would be expected to translate into substantial functional improvement in activities of daily living at home and work” (tạm dịch: “Mức độ cải thiện ghi nhận trên nhóm dùng memantine trong thử nghiệm này được kỳ vọng sẽ chuyển hóa thành sự nâng cao đáng kể năng lực hoạt động chức năng trong sinh hoạt hàng ngày tại gia đình cũng như tại nơi làm việc”).
Nhóm nghiên cứu lưu ý rằng sự cải thiện điểm RBANS ở nhóm dùng memantine “largely attributed to the immediate memory scale” (tạm dịch: “chủ yếu nhờ vào sự tiến triển của phân thang điểm trí nhớ tức thì”), với mức thay đổi trung vị so với thời điểm ban đầu là 18,5 điểm so với 7 điểm ở nhóm giả dược. Điều này “could be explained mechanistically by the relatively high expression of NMDARs in the cerebrocortex and hippocampus compared with other areas of the brain” (tạm dịch: “về mặt cơ chế, có thể giải thích do mật độ biểu hiện thụ thể NMDAR tương đối cao tại vỏ não và hồi hải mã so với các cấu trúc não bộ khác”).
Ở cả 4 lĩnh vực nhận thức còn lại, nhóm memantine đều cho thấy xu hướng cải thiện tích cực hơn so với giả dược, dù sự khác biệt chưa đạt ý nghĩa thống kê.
Các nghiên cứu viên cũng đánh giá tỷ lệ bệnh nhân có đáp ứng điều trị—được xác định khi điểm RBANS tăng từ 8 điểm trở lên (mức cải thiện có ý nghĩa lâm sàng). Tỷ lệ này ở nhóm memantine cao hơn rõ rệt so với nhóm giả dược, đạt 66,7% so với 36,0%, tương ứng với số bệnh nhân cần điều trị (NNT) là 3,3.
Nghiên cứu không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa giữa hai nhánh điều trị về các thang điểm lo âu, trầm cảm hay mức độ hoạt động của bệnh lupus. Tuy nhiên, tỷ lệ bệnh nhân tự đánh giá sức khỏe tổng thể có hồi phục hoặc hồi phục rõ rệt trên thang điểm Ấn tượng Chung của Bệnh nhân về Sự Thay đổi (PGIC) ở nhóm memantine cao hơn đáng kể so với giả dược (61% so với 36%).
Mỗi nhóm đều có 5 trường hợp phải ngưng điều trị do gặp biến cố bất lợi, chủ yếu là chóng mặt hoặc choáng váng. Các biến cố bất lợi nghiêm trọng duy nhất xuất hiện ở nhóm giả dược, gồm một ca sốt nhẹ và một ca tiêu chảy.
BS. Rhoads và cộng sự kết luận kết quả nghiên cứu đã mang lại “a proof of concept that memantine may be an effective therapeutic for cognitive manifestations of [neuropsychiatric SLE]” (tạm dịch: “bằng chứng chứng minh nguyên lý cho thấy memantine có thể là một hướng điều trị hiệu quả đối với các biểu hiện suy giảm nhận thức trong thể lupus thần kinh – tâm thần [NPSLE]”).