TÓM TẮT
Định nghĩa
- Lao kê là thể bệnh lâm sàng bắt nguồn từ sự lan tràn theo đường máu của vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis; bệnh ảnh hưởng đến nhiều cơ quan và hệ thống trong cơ thể. Lao kê có thể phát triển do hậu quả của nhiễm trùng tiên phát tiến triển hoặc do sự tái hoạt của một ổ tổn thương đã được khu trú trước đây (trước đây thường gọi là lao tiềm ẩn) kèm theo sự lan tỏa sau đó. Lao kê chiếm khoảng 2% tổng số ca mắc mới tại Hoa Kỳ, với tỷ lệ cao hơn ở trẻ nhũ nhi, trẻ nhỏ và những người có tình trạng suy giảm miễn dịch đi kèm. Lao ngoài phổi chiếm khoảng 18% tổng số ca bệnh. (Xem ‘Giới thiệu’ và ‘Dịch tễ học’ phía trên).
Yếu tố nguy cơ
- Các yếu tố nguy cơ làm phát triển bệnh lao kê bao gồm lứa tuổi ở hai thái cực (quá già hoặc quá trẻ) và các bệnh lý nền đi kèm. Trẻ nhũ nhi rất dễ mắc lao kê, nguyên nhân là do hệ miễn dịch chưa thực sự hoàn thiện. Người cao tuổi cũng có nguy cơ mắc lao kê cao hơn do sự suy giảm tương đối của miễn dịch tế bào. Các bệnh lý nền làm tăng nguy cơ mắc lao kê bao gồm lạm dụng rượu, bệnh ác tính, nhiễm HIV, suy giảm miễn dịch (bao gồm việc sử dụng corticoid kéo dài và các thuốc sinh học như chất ức chế yếu tố hoại tử u alpha), bệnh mô liên kết, suy thận, đái tháo đường và thai kỳ. (Xem ‘Các yếu tố nguy cơ’ phía trên).
Cơ chế bệnh sinh
- Sau khi hình thành ổ nhiễm trùng tiên phát ở phổi, trực khuẩn lao có thể lan truyền theo đường bạch huyết và đường máu đến các cơ quan có hệ mạch máu phong phú như gan, lách, tủy xương và não. Các ổ tổn thương ở xa này thường tự lành nhờ quá trình tạo bao xơ hạt (granuloma) trong vòng vài tuần đến vài tháng. Sự thất bại trong việc làm lành các ổ tổn thương này trong vòng 6 tháng đầu sau nhiễm trùng tiên phát sẽ dẫn đến bệnh lý tiên phát tiến triển. Những ổ tổn thương đã lành nhưng vẫn còn vi khuẩn sống có thể tái hoạt bất cứ lúc nào sau khi nhiễm trùng tiên phát; thông thường, sự tái hoạt xảy ra sau nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ, đi kèm với sự suy giảm đáp ứng miễn dịch tế bào hoặc do các yếu tố nguy cơ khác. (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ phía trên).
Các thể bệnh lâm sàng và giải phẫu bệnh
Lao kê cấp tính (toàn thể) có diễn tiến lâm sàng tương đối nhanh chóng. Thể bệnh này có thể xuất hiện ngay trong giai đoạn hậu tiên phát hoặc là hệ quả của sự tái hoạt từ một ổ tổn thương mạn tính; trước khi có sự ra đời của hóa trị liệu chống lao, phần lớn các trường hợp là hậu quả của bệnh tiên phát tiến triển. Dấu ấn đặc trưng về mặt giải phẫu bệnh của lao kê cấp tính là phản ứng u hạt hoại tử bã đậu. (Xem ‘Bệnh lao kê cấp tính’ phía trên).
Lao toàn thể muộn là tình trạng lan truyền theo đường máu xảy ra sau giai đoạn tiên phát hoặc hậu tiên phát. Trước thời điểm các phác đồ hóa trị liệu chống lao tỏ ra hiệu quả, lao toàn thể muộn thường đi kèm với bệnh lao phổi mạn tính. (Xem ‘Bệnh lao lan tỏa giai đoạn muộn’ phía trên).
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
