TÓM TẮT
Chỉ định – Hạn chế vận động cột sống được áp dụng cho những bệnh nhân nghi ngờ lâm sàng có chấn thương cột sống cổ, bao gồm bất kỳ một trong các dấu hiệu lâm sàng sau (xem mục ‘Chỉ định’ ở dưới):
- Cơ chế chấn thương cùn nguy cơ cao (hình 2)
- Chấn thương do lặn hoặc các chấn thương liên quan đến cơ chế lực tác động dọc trục
- Các dấu hiệu khi thăm khám thực thể:
- Thay đổi trạng thái tâm thần (bao gồm ngộ độc hoặc li bì)
- Đau cổ
- Ấn đau đường giữa phía sau cột sống cổ
- Giảm tầm vận động của cổ khi thăm khám, dựa trên báo cáo của bệnh nhân hoặc kết quả khám thực thể
- Khiếm khuyết thần kinh
- Đa chấn thương, đặc biệt khi đi kèm với các tổn thương nghiêm trọng ở vùng đầu hoặc thân mình
- Trẻ em có các bệnh lý tiền đề về cột sống cổ, xương hoặc mô mềm (xem “Đánh giá và xử trí cấp cứu chấn thương cột sống cổ ở trẻ em và thanh thiếu niên”, phần ‘Các bệnh lý tiền đề’)
Chống chỉ định – Các chống chỉ định đối với việc đặt nẹp cổ cứng bao gồm (xem mục ‘Chống chỉ định’ ở dưới):
- Có biến dạng cổ cố định
- Sưng nề vùng cổ trầm trọng, việc đặt nẹp có thể gây chèn ép đường thở
- Cần thực hiện mở màng nhẫn giáp (cricothyrotomy)
- Việc cố gắng đặt nẹp làm trầm trọng thêm các triệu chứng thần kinh hoặc tăng đau cổ
- Chấn thương xuyên thấu
Kỹ thuật – Đối với bệnh nhân chấn thương không có chống chỉ định đặt nẹp cổ cứng, trình tự hạn chế vận động cột sống được thực hiện như sau:
- Cố định trục thẳng cột sống cổ bằng tay (Manual in-line stabilization) (hình 3); không thực hiện kéo giãn cổ (xem mục ‘Cố định trục thẳng cột sống cổ bằng tay’ ở dưới)
- Đặt nẹp cổ cứng; người thực hiện cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất để chọn kích cỡ nẹp phù hợp (xem mục ‘Nẹp cổ cứng’ ở dưới)
- Giải cứu bệnh nhân khỏi hiện trường (xem kỹ thuật ‘Lăn gỗ’ (Log-roll procedure) và ‘Ván cứng’ (Rigid longboards) ở dưới):
- Việc sử dụng ván cứng nên giới hạn cho những bệnh nhân bất tỉnh hoặc bệnh nhân không thể phối hợp di chuyển do chấn thương. Kỹ thuật lăn gỗ giúp đặt bệnh nhân nằm ngửa trên ván cứng một cách an toàn (hình 4 và hình 5). Một số ván cứng cho trẻ em có vùng lõm ở vùng chẩm để duy trì vị trí trung tính (hình 1). Ngoài ra, có thể nâng cao phần lưng bằng cách đặt miếng đệm dưới vai kéo dài đến cột sống thắt lưng. Nếu thời gian vận chuyển trên ván vượt quá 30 phút, cần đệm các điểm tì hoặc sử dụng đệm chân không để tránh hình thành loét tì đè. Ván cứng phải được cố định chắc chắn vào cáng vận chuyển.
- Bệnh nhân tỉnh táo, không có tổn thương gây mất khả năng vận động nên được cố định trực tiếp vào cáng vận chuyển hoặc đặt trong ghế ô tô phù hợp với lứa tuổi và cố định vào cáng.
Đối với trẻ em có chống chỉ định đặt nẹp cổ cứng (sưng nề cổ, biến dạng cổ cố định, cần mở màng nhẫn giáp, hoặc việc đặt nẹp làm trầm trọng thêm các triệu chứng thần kinh), hãy tạm thời hạn chế vận động cột sống cổ bằng kỹ thuật cố định trục thẳng bằng tay. (Xem ‘Các phương pháp thay thế nẹp cổ cứng’ ở dưới.)
Các lưu ý bổ sung – Trong quá trình chăm sóc tại bệnh viện, cần duy trì hạn chế vận động cột sống cho đến khi chấn thương cột sống cổ được loại trừ bằng lâm sàng và/hoặc chẩn đoán hình ảnh. Bệnh nhân nên được đưa ra khỏi ván cứng (nếu có sử dụng) càng sớm càng tốt để tránh gây đau không cần thiết và loét tì đè. Với những bệnh nhân nghi ngờ cao có tổn thương tủy sống và phải nằm trên ván cứng lâu hơn 30 phút trong quá trình chăm sóc, cần đặt miếng đệm dưới vùng chẩm, xương bả vai, xương cùng và gót chân (hình 5). (Xem ‘Chỉ định’ và ‘Ván cứng’ ở dưới.)
Nếu cần kiểm soát đường thở, nên mở nẹp cổ và cố định cột sống cổ bằng tay để tránh làm trầm trọng thêm tổn thương tủy sống (hình 3). (Xem ‘Hạn chế vận động trong khi kiểm soát đường thở’ ở dưới.)
Khi chuyển bệnh nhân cần hạn chế vận động cột sống từ cáng sang bàn X-quang hoặc giường bệnh, có thể sử dụng cáng scoop (hình 7) hoặc tấm trượt (slide board) (hình 8) để di chuyển bệnh nhân an toàn giữa các bề mặt, nhưng không được sử dụng các dụng cụ này để tiếp tục hạn chế vận động cột sống lâu dài. (Xem ‘Di chuyển bệnh nhân’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
