Rối loạn giấc ngủ trong bệnh thận giai đoạn cuối

TÓM TẮT

Tổng quan

• Rối loạn giấc ngủ rất phổ biến ở bệnh nhân bệnh thận mạn giai đoạn cuối (ESKD) nhưng thường chưa được nhân viên y tế chẩn đoán đầy đủ. Các rối loạn giấc ngủ bao gồm chứng mất ngủ, buồn ngủ ban ngày quá mức, ngưng thở khi ngủ và hội chứng chân không yên (RLS). (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Chứng mất ngủ

Nguyên nhân và đặc điểm lâm sàng

• Mất ngủ là nguồn gây căng thẳng đáng kể và có thể liên quan đến thời gian sống còn ngắn hơn ở bệnh nhân ESKD. Các nguyên nhân gây mất ngủ bao gồm hội chứng chân không yên và cử động chi định kỳ (PLM), ngưng thở khi ngủ, các yếu tố chuyển hóa, đau xương và ngứa, lo âu và trầm cảm, rối loạn nhịp sinh học, thuốc, và vệ sinh giấc ngủ kém, bao gồm việc ngủ ngày thường xuyên trong các buổi lọc máu. Bệnh nhân thường phàn nàn về tình trạng khó vào giấc ngủ, khó duy trì giấc ngủ và thức giấc sớm vào buổi sáng. (Xem ‘Sinh bệnh học’ và ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Điều trị

• Việc điều trị mất ngủ ở bệnh nhân ESKD nhìn chung tương tự như ở dân số không mắc ESKD. Tuy nhiên, quản lý mất ngủ nên được lồng ghép vào khung chăm sóc hỗ trợ thận rộng lớn hơn, nhằm giải quyết toàn diện các triệu chứng liên quan đến suy thận. Tối ưu hóa liệu pháp thay thế thận và các can thiệp không dùng thuốc là những thành phần quan trọng trong điều trị mất ngủ. Liệu pháp không dùng thuốc là lựa chọn ưu tiên do nguy cơ té ngã gây gãy xương và tỷ lệ tử vong tăng cao liên quan đến các thuốc an thần kinh ở bệnh nhân ESKD. (Xem ‘Điều trị’ ở dưới và “Tổng quan về điều trị chứng mất ngủ ở người lớn”.)

Buồn ngủ ban ngày quá mức

• Buồn ngủ ban ngày quá mức được định nghĩa là tình trạng không thể duy trì sự tỉnh táo hoặc tập trung trong các khoảng thời gian thức chính của ngày, dẫn đến việc vô tình rơi vào trạng thái lơ mơ hoặc buồn ngủ. Buồn ngủ ban ngày theo chủ quan có mối liên quan với nồng độ urê máu (BUN) cao hơn, tần suất mắc hội chứng cử động chi định kỳ cao hơn và ngưng thở khi ngủ. (Xem ‘Buồn ngủ quá mức’ ở dưới.)

Ngưng thở khi ngủ

Sinh bệnh học

• Ngưng thở khi ngủ ở bệnh nhân ESKD là do cả sự mất ổn định của hệ thống điều hòa thông khí trung ương và tình trạng tắc nghẽn đường thở trên. Tình trạng quá tải thể tích và bệnh lý thần kinh hoặc cơ đi kèm với hội chứng ure huyết mạn tính hoặc nguyên nhân nền của ESKD có thể góp phần gây ra tình trạng này. (Xem ‘Sinh bệnh học’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng và đánh giá

• Bệnh nhân ESKD có thể không có các biểu hiện điển hình của ngưng thở khi ngủ, và có thể cần phải theo dõi bằng các cận lâm sàng khách quan để loại trừ chẩn đoán. Việc đánh giá bệnh nhân nghi ngờ ngưng thở khi ngủ ở nhóm bệnh nhân ESKD cũng tương tự như ở dân số chung.

Điều trị

• Nhìn chung, việc điều trị ngưng thở khi ngủ ở bệnh nhân ESKD tương tự như ở dân số không mắc ESKD. Ở những bệnh nhân đang chạy thận nhân tạo quy chuẩn ba lần mỗi tuần, tình trạng ngưng thở khi ngủ có thể được cải thiện khi chuyển sang chạy thận nhân tạo ban đêm; tuy nhiên, chạy thận nhân tạo ban đêm cũng có tiềm năng gây gián đoạn giấc ngủ vì những lý do khác. Ở bệnh nhân lọc màng bụng liên tục ngoại trú (CAPD), việc chuyển sang lọc màng bụng tự động ban đêm có thể cải thiện tình trạng ngưng thở khi ngủ. (Xem “Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn: Tổng quan về quản lý ở người lớn” và “Ngưng thở khi ngủ trung ương: Điều trị”.)

Hội chứng chân không yên (RLS)

• RLS là tình trạng bệnh nhân phàn nàn về cảm giác khó chịu ở chân (và đôi khi ở tay), kèm theo thôi thúc phải cử động chúng, thường xảy ra vào buổi chiều tối hoặc đầu ban đêm, trở nên tồi tệ hơn trong thời gian nghỉ ngơi và giảm đi tạm thời khi vận động. Các yếu tố làm trầm trọng thêm, nếu không muốn nói là nguyên nhân gây ra các rối loạn giấc ngủ này ở bệnh nhân ESKD bao gồm thiếu máu, thiếu sắt, nồng độ calci huyết thanh tăng cao, và các bất thường về hệ thần kinh ngoại biên và trung ương. RLS có liên quan đến tình trạng khó vào giấc ngủ, chất lượng giấc ngủ kém, suy giảm chất lượng cuộc sống liên quan đến sức khỏe và trầm cảm. (Xem ‘Hội chứng chân không yên và rối loạn cử động chi định kỳ’ ở dưới.)