TÓM TẮT
Lợi ích của tập luyện – Khuyến khích hoạt động thể chất hàng ngày mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe và chất lượng cuộc sống của trẻ em và người lớn mắc bệnh tim bẩm sinh (CHD). Hoạt động thể chất và tập luyện thường quy ở bệnh nhân tim bẩm sinh giúp cải thiện chất lượng cuộc sống, nâng cao thể lực tim mạch, hô hấp và hệ cơ xương khớp, đồng thời cải thiện sức khỏe tâm thần và kỹ năng vận động ở trẻ em. Ngoài ra, vận động thường xuyên còn giúp giảm nguy cơ béo phì và các bệnh lý tim mạch mắc phải vốn phổ biến ở nhóm bệnh nhân này. (Xem thêm ‘Lợi ích của hoạt động thể chất’ ở dưới.)
Hoạt động thể chất thường quy – Hầu hết bệnh nhân tim bẩm sinh đều có thể tham gia các hoạt động thể chất hàng ngày và thể thao giải trí. Các mục tiêu cần được điều chỉnh cho phù hợp với tình trạng lâm sàng của từng cá nhân dựa trên kết quả đánh giá mức độ hoạt động thể chất. Quá trình đánh giá có thể phát hiện những tình trạng cần hạn chế cường độ vận động, nhưng không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn các hoạt động thể chất thường ngày. (Xem thêm ‘Nhu cầu tư vấn cá thể hóa’ và ‘Hoạt động thể chất thường quy’ ở dưới.)
Quy trình quản lý bao gồm: đánh giá và thiết lập mục tiêu, kê đơn tập luyện và tư vấn, sau đó theo dõi mức độ hoạt động và điều chỉnh mục tiêu khi cần thiết.
Đánh giá
- Tiền sử – Cần xem xét dị tật tim cơ bản và diễn tiến bệnh, tập trung xác định các tình trạng có thể gây hạn chế cường độ vận động (ví dụ: rối loạn chức năng thất, loạn nhịp tim, hẹp nặng đường ra thất). Ngoài ra, lâm sàng cần khai thác các triệu chứng khi gắng sức (như khó thở, ngất) và mức độ hoạt động thể chất hiện tại. (Xem thêm ‘Tiền sử’ và ‘Các tình trạng tiềm ẩn rủi ro khi tập luyện’ ở dưới.)
- Đánh giá tim hô hấp – Bao gồm thăm khám tim cơ bản như điện tâm đồ (ECG), siêu âm tim để đánh giá chức năng thất, và đo độ bão hòa oxy máu (pulse oximetry) đối với bệnh nhân tim bẩm sinh có tím. Trong một số trường hợp, nghiệm pháp gắng sức được chỉ định để đánh giá rủi ro và khả năng vận động chức năng. (Xem thêm ‘Đánh giá tim cơ bản’ và ‘Nghiệm pháp gắng sức’ ở dưới.)
Kê đơn chế độ hoạt động thể chất
Với những bệnh nhân đã phẫu thuật thành công và không có di chứng, mục tiêu hoạt động thể chất tương đương với quần thể chung. Điều này bao gồm vận động 60 phút mỗi ngày đối với trẻ em từ 6 đến 17 tuổi và 150 phút mỗi tuần đối với người lớn. (Xem thêm “Hoạt động thể chất và tập luyện sức mạnh ở trẻ em và thanh thiếu niên: Tổng quan”, phần ‘Thời lượng’ và “Kê đơn và hướng dẫn tập luyện cho người lớn”, phần ‘Kê đơn chương trình tập luyện’.)
Đối với một số bệnh nhân, mục tiêu cần được điều chỉnh về loại hình và cường độ vận động. Nhóm này bao gồm những bệnh nhân suy giảm chức năng tim (ví dụ: rối loạn chức năng thất và/hoặc hẹp đường ra thất, tăng áp lực động mạch phổi, giãn gốc động mạch chủ và động mạch chủ lên), loạn nhịp tim, thiếu oxy, ngất khi gắng sức, bệnh nhân đặt máy phá rung tim (ICD) hoặc máy tạo nhịp, và những người đang điều trị thuốc chống đông. (Xem thêm ‘Thiết lập mục tiêu’ ở dưới.)
Theo dõi – Chăm sóc theo dõi định kỳ bao gồm đánh giá mức độ hoạt động thể chất hàng ngày và điều chỉnh dựa trên lịch sử vận động và tình trạng lâm sàng. Ở một số bệnh nhân có hạn chế vận động, có thể chỉ định đánh giá tim hô hấp bao gồm cả nghiệm pháp gắng sức. (Xem thêm ‘Theo dõi’ ở dưới.)
Thể thao thi đấu – Bệnh nhân tim bẩm sinh muốn tham gia thể thao thi đấu cần được đánh giá chi tiết hơn so với vận động thường quy hoặc tập luyện không thi đấu. Điều này là do người thi đấu thể thao thường gắng sức ở mức độ cực hạn và thường có xu hướng phớt lờ các triệu chứng khi quá sức. Việc lập kế hoạch hoạt động thể chất trong trường hợp này cần được cá thể hóa, cân bằng giữa các hạn chế về an toàn và ưu tiên của bệnh nhân thông qua quá trình ra quyết định chia sẻ (shared decision-making). (Xem thêm ‘Bệnh nhân muốn tham gia thể thao thi đấu’ ở dưới.)
