Bệnh nhiễm bào tử trùng Sarcocystis

TÓM TẮT

Dịch tễ học

• Bệnh nhiễm ký sinh trùng Sarcocystosis là một bệnh nhiễm trùng lây truyền từ động vật sang người do ký sinh trùng đơn bào thuộc chi Sarcocystis gây ra. Có hai hội chứng lâm sàng riêng biệt ở người gồm bệnh sán dải cơ (hoặc nhiễm Sarcocystis) đường tiêu hóa và nhiễm Sarcocystis thể cơ. Hầu hết các ca bệnh được báo cáo trong y văn xuất hiện dưới dạng các đợt bùng phát hoặc chuỗi ca bệnh bắt nguồn từ Malaysia. (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới và phần ‘Dịch tễ học’ ở dưới).

Vòng đời

• Các loài Sarcocystis có vòng đời qua hai vật chủ, đòi hỏi các vật chủ trung gian và vật chủ vĩnh viễn đặc hiệu cho từng loài (hình 1). Con người là vật chủ vĩnh viễn của S. hominis và S. suihominis, nhiễm phải thông qua việc tiêu thụ các nang sán (sarcocyst) trong thịt bò hoặc thịt heo chưa nấu chín kỹ, tương ứng. Các sinh vật này gây bệnh nhiễm Sarcocystis đường tiêu hóa ở người. Con người là vật chủ trung gian ngõ cụt đối với S. nesbitti, lây nhiễm qua việc tiêu thụ thực phẩm hoặc nước uống bị ô nhiễm bởi trứng nang (oocyst) từ rắn, là vật chủ vĩnh viễn. Sinh vật này gây ra bệnh nhiễm Sarcocystis thể cơ ở người. (Xem ‘Vòng đời’ ở dưới).

Biểu hiện lâm sàng

Nhiễm Sarcocystis đường tiêu hóa – Thời gian ủ bệnh nhiễm Sarcocystis đường tiêu hóa thường kéo dài từ một đến hai ngày, mặc dù có những trường hợp thời gian ủ bệnh ngắn chỉ ba giờ và dài tới một tuần đã được ghi nhận. Các biểu hiện lâm sàng có thể bao gồm buồn nôn, nôn, đau bụng, đầy hơi và tiêu chảy phân toàn nước. Các triệu chứng thường tự giới hạn trong vòng 36 giờ. Chẩn đoán được thiết lập bằng cách phát hiện các bào tử nang (sporocyst) đơn lẻ hoặc trứng nang chứa hai bào tử nang trong phân. Tuy nhiên, trứng nang không thể phát hiện được vào thời điểm có triệu chứng lâm sàng cấp tính. Bệnh nhiễm Sarcocystis đường tiêu hóa thường tự giới hạn và không đòi hỏi điều trị đặc hiệu. (Xem ‘Bệnh nhiễm ký sinh trùng Sarcocystis ở ruột’ ở dưới).

Nhiễm Sarcocystis thể cơ – Thời gian ủ bệnh nhiễm Sarcocystis thể cơ thường từ 9 đến 13 ngày. Các biểu hiện sớm có thể không đặc hiệu và bao gồm sốt, đau cơ và đau đầu. Trong phần lớn các trường hợp, tình trạng đau cơ đi kèm với viêm cơ. Tình trạng sưng cơ có thể nhìn thấy xảy ra ở tối đa 15% cá thể có triệu chứng; các cơ nhai, cơ bắp chân và cơ lưng nông bị ảnh hưởng với tỷ lệ cao hơn hẳn. Các biểu hiện có thể tự giới hạn nhưng liên quan đến diễn tiến tái phát – thuyên giảm. Các xét nghiệm cận lâm sàng ghi nhận tình trạng tăng bạch cầu ái toan, tăng bạch cầu lympho, bất thường xét nghiệm chức năng gan và tăng nồng độ creatine phosphokinase huyết thanh. (Xem ‘Bệnh nhiễm ký sinh trùng Sarcocystis ở cơ’ ở dưới).

Chẩn đoán – Chẩn đoán giả định nhiễm Sarcocystis thể cơ có thể được đặt ra trong bối cảnh có yếu tố dịch tễ phù hợp, tình trạng viêm, các kết quả xét nghiệm như đã nêu trên và kết quả xét nghiệm âm tính đối với các nguyên nhân gây viêm cơ khác. Tình trạng viêm cơ có thể được quan sát thấy qua chụp cộng hưởng từ (MRI). Chẩn đoán xác định được thiết lập thông qua việc nhận diện các nang sán trong mô cơ. (Xem ‘Chẩn đoán’ ở dưới).

Điều trị – Phương pháp điều trị tối ưu cho bệnh nhiễm Sarcocystis thể cơ vẫn chưa rõ ràng; chúng tôi đề xuất điều trị bằng trimethoprim-sulfamethoxazole (Khuyến cáo 2C). (Xem ‘Điều trị’ ở dưới).