Liệu pháp nhận thức hành vi cho chứng mất ngủ ở người lớn

TÓM TẮT

Tổng quan

• Liệu pháp nhận thức – hành vi cho mất ngủ (CBT-I) là phương pháp điều trị không dùng thuốc chủ đạo đối với rối loạn mất ngủ và được ưu tiên lựa chọn làm liệu pháp hàng đầu thay vì dùng thuốc trong trường hợp mất ngủ mạn tính. (Xem “Tổng quan về điều trị mất ngủ ở người trưởng thành”.)

Cơ sở lý thuyết

• CBT-I nhằm xác định và tác động vào các yếu tố duy trì tình trạng mất ngủ, đồng thời điều chỉnh tình trạng kích thích có điều kiện và không thích nghi với môi trường ngủ. (Xem ‘Cơ sở lý thuyết’ ở dưới.)

Đánh giá ban đầu

• Các yêu cầu cơ bản đối với CBT-I bao gồm chẩn đoán lâm sàng rối loạn mất ngủ (bảng 2) và bệnh nhân có mong muốn tiếp cận phương pháp không dùng thuốc để giải quyết các vấn đề về giấc ngủ. (Xem ‘Đánh giá ban đầu’ ở dưới.)

Đối với thành phần hạn chế giấc ngủ trong liệu pháp, cần thận trọng ở những bệnh nhân có các cơn co giật chưa được kiểm soát tốt hoặc có các bệnh lý kèm theo khác làm tăng nguy cơ xảy ra các tác dụng phụ khi cắt giảm thời gian ngủ ngắn hạn. (Xem ‘Thận trọng’ ở dưới.)

Các thành phần của liệu pháp

• CBT-I là một liệu pháp đa thành phần, thường bao gồm: giáo dục về giấc ngủ, liệu pháp hạn chế giấc ngủ (bảng 6), liệu pháp nén giấc ngủ (bảng 7), liệu pháp kiểm soát kích thích (bảng 8), vệ sinh giấc ngủ (bảng 9), liệu pháp nhận thức và các biện pháp chống kích thích, bao gồm cả thư giãn (bảng 10). (Xem ‘Các thành phần của liệu pháp’ ở dưới.)

Liệu pháp CBT-I trực tiếp một-đối-một truyền thống thường yêu cầu chuyển tuyến đến các chuyên gia sức khỏe hành vi đã được đào tạo về thực hiện CBT-I. Các hình thức triển khai thay thế bao gồm điều trị tự hướng dẫn qua ứng dụng, CBT-I qua internet và liệu pháp hành vi ngắn hạn cho mất ngủ, có thể được thực hiện bởi các lâm sàng viên với các mức độ chuyên môn khác nhau. (Xem ‘Các phương pháp tiếp cận liệu pháp hành vi ngắn hạn’ ở dưới.)

Thời gian điều trị

• CBT-I là một liệu pháp ngắn hạn, thường kéo dài từ bốn đến tám phiên. Các phương pháp hành vi thậm chí còn ngắn hơn cũng là một lựa chọn thay thế chấp nhận được cho những bệnh nhân ưu tiên định dạng ngắn hơn hoặc khi nguồn lực không cho phép thực hiện CBT-I. (Xem ‘Thời gian điều trị’ và ‘Các phương pháp tiếp cận liệu pháp hành vi ngắn hạn’ ở dưới.)

Hiệu quả của liệu pháp

• Trong các thử nghiệm ngẫu nhiên, liệu pháp CBT-I đa thành phần giúp cải thiện đáng kể các kết cục về giấc ngủ và chất lượng cuộc sống ở cả bệnh nhân có và không có các rối loạn y khoa hoặc tâm thần kèm theo. (Xem ‘Triển khai trực tiếp một-đối-một truyền thống’ ở dưới.)

Bên cạnh hình thức tiếp xúc trực tiếp truyền thống, ngày càng có nhiều bằng chứng ủng hộ các phương thức triển khai thay thế như CBT-I theo nhóm, CBT-I qua internet và các liệu pháp hành vi ngắn hạn. (Xem ‘Các hình thức triển khai thay thế’ và ‘Các phương pháp tiếp cận liệu pháp hành vi ngắn hạn’ ở dưới.)