TÓM TẮT
Độc tính và dược động học – Đặc điểm điển hình trong chuyển hóa cồn isopropyl là tình trạng tăng ceton máu và ceton niệu rõ rệt nhưng không kèm theo toan chuyển hóa. Cồn isopropyl được hấp thu nhanh và hoàn toàn sau khi uống. (Xem thêm mục ‘Dược lý và độc tính’ và ‘Dược động học’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – Cồn isopropyl thường được uống một cách cố ý (như một chất thay thế ethanol hoặc để tự gây hại) hoặc do phơi nhiễm vô ý. Chất này được dùng làm chất khử trùng, chất chống đông và dung môi, thường chiếm 70% trong các loại “cồn sát khuẩn”. (Xem thêm mục ‘Tiền sử’ ở dưới.)
Việc xác định chính xác sản phẩm đã uống là rất quan trọng. Lâm sàng cần loại trừ khả năng uống các loại rượu độc hơn (methanol và ethylene glycol), vốn gây ra toan chuyển hóa với khoảng trống anion cao. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới và “Ngộ độc methanol và ethylene glycol: Dược lý, biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán”.)
Khi đi vào cơ thể, cồn isopropyl tác động chủ yếu như một chất gây say và ức chế hệ thần kinh trung ương (CNS); độc tính và cách điều trị tương tự như ngộ độc ethanol. (Xem thêm mục ‘Đặc điểm lâm sàng của quá liều’ ở dưới.)
Xét nghiệm cận lâm sàng – Ngoài các xét nghiệm cơ bản cho tất cả bệnh nhân ngộ độc, cần thực hiện các xét nghiệm và tính toán sau cho bệnh nhân có triệu chứng nghi ngờ uống cồn isopropyl (xem mục ‘Đánh giá cận lâm sàng’ ở dưới):
- Nồng độ cồn isopropyl và aceton trong huyết thanh
- Hoặc đo áp suất thẩm thấu huyết thanh (bằng phương pháp hạ điểm đóng băng) và tính khoảng trống thẩm thấu, nếu không có sẵn xét nghiệm nồng độ cồn isopropyl huyết thanh (xem mục ‘Khoảng trống thẩm thấu’ ở dưới)
- Điện giải đồ cơ bản và tính khoảng trống thẩm thấu (tăng trong mọi trường hợp ngộ độc rượu độc)
- Nitơ urê máu (BUN) và creatinine (creatinine huyết thanh cao trong khi BUN và pH bình thường gợi ý khả năng tăng aceton máu do uống cồn isopropyl)
- Ceton huyết thanh và nước tiểu (xét nghiệm nitroprusside cho kết quả ceton huyết thanh thấp giúp loại trừ phơi nhiễm cồn isopropyl đáng kể, với điều kiện đã trôi qua ít nhất hai giờ kể từ khi uống và dehydrogenase alcohol không bị ức chế bởi ethanol hoặc fomepizole; tuy nhiên, nồng độ $\beta$-hydroxybutyrate huyết thanh không thể dùng để xác định tình trạng tăng ceton máu)
- Khí máu động mạch hoặc tĩnh mạch (không mong đợi thấy toan chuyển hóa hoặc khoảng trống anion trong ngộ độc cồn isopropyl; nếu xuất hiện, cần xem xét các chẩn đoán thay thế)
Xử trí chung – Bảng tóm tắt hỗ trợ xử trí cấp cứu được cung cấp tại (bảng 1). Việc xử trí quá liều cồn isopropyl tương tự như quá liều ethanol. Cần cân nhắc đặt nội khí quản nếu nghi ngờ bệnh nhân không thể bảo vệ đường thở và có nguy cơ hít sặc. Tình trạng tụt huyết áp được điều trị bằng dịch tinh thể đường tĩnh mạch và thuốc vận mạch nếu cần thiết. Tiên lượng thông thường là hồi phục nhanh chóng chỉ với điều trị hỗ trợ. (Xem thêm mục ‘Xử trí’ ở dưới.)
Đối với các trường hợp chỉ uống đơn độc cồn isopropyl, không có vai trò của liệu pháp giải độc bằng fomepizole hay ethanol. Tẩy độc đường tiêu hóa và lọc máu chu kỳ hiếm khi cần thiết.
Uống liều lượng lớn – Một số ít bệnh nhân uống cố ý liều lượng lớn có huyết động không ổn định mặc dù đã điều trị hỗ trợ. Nồng độ cồn isopropyl huyết thanh ở những bệnh nhân này thường trên 500 mg/dL (80 mmol/L) và khoảng trống thẩm thấu thường trên 100. Các bác sĩ điều trị nên hội chẩn chuyên khoa thận ngay lập tức. Với bệnh nhân huyết động không ổn định kéo dài dù đã điều trị tích cực bằng dịch truyền và thuốc vận mạch, chúng tôi đề xuất điều trị bằng lọc máu chu kỳ (Khuyến cáo 2C). Cần nhấn mạnh rằng các phương pháp điều trị ngoài cơ thể hầu như không bao giờ được yêu cầu. (Xem thêm mục ‘Uống liều lượng lớn’ ở dưới.)
Lưu ý ở trẻ em – Trẻ em không có triệu chứng do uống nhầm có thể chỉ cần theo dõi tại nhà, với điều kiện thành phần sản phẩm được xác định chính xác và liều lượng uống được ước tính từ một ngụm trở xuống. (Xem thêm mục ‘Lưu ý ở trẻ em’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
