Cơn đau đầu dạng thần kinh một bên kéo dài ngắn: Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán

TÓM TẮT

Phân loại

• Các hội chứng đau đầu tự chủ dây thần kinh sinh ba là một nhóm các rối loạn đau đầu nguyên phát, đặc trưng bởi tình trạng đau theo phân bố dây thần kinh sinh ba một bên, xuất hiện kèm theo các triệu chứng tự chủ sọ cùng bên. Các rối loạn thuộc nhóm này bao gồm: đau đầu cụm, đau nửa đầu kịch phát, đau nửa đầu liên tục và các cơn đau đầu dạng dây thần kinh một bên kéo dài ngắn. (Xem ‘Giới thiệu và phân loại’ ở dưới.)

Có hai phân nhóm của các cơn đau đầu dạng dây thần kinh một bên kéo dài ngắn (xem ‘Giới thiệu và phân loại’ ở dưới):

• Các cơn đau đầu dạng dây thần kinh một bên kéo dài ngắn kèm sung huyết kết mạc và chảy nước mắt (SUNCT)
• Các cơn đau đầu dạng dây thần kinh một bên kéo dài ngắn kèm các triệu chứng tự chủ sọ (SUNA)

Dịch tễ học

• Cả SUNCT và SUNA đều là các hội chứng đau đầu hiếm gặp, tuy nhiên tỷ lệ lưu hành và tỷ lệ mới mắc hiện chưa được xác định rõ ràng. Độ tuổi khởi phát điển hình là từ 30 đến 60 tuổi, nhưng có thể dao động trong khoảng từ 5 đến 88 tuổi. Tỷ lệ nữ/nam trong SUNCT và SUNA là 1,7:1. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng

• SUNCT và SUNA đặc trưng bởi các cơn đau đột ngột, ngắn, cường độ mạnh, có tính chất châm chích hoặc bỏng rát một bên, thường khu trú ở nhánh mắt (V1) và nhánh hàm trên (V2) của dây thần kinh sinh ba, kèm theo các triệu chứng tự chủ sọ cùng bên. Ở SUNCT, các triệu chứng tự chủ cùng bên bao gồm cả sung huyết kết mạc và chảy nước mắt. Ở SUNA, các triệu chứng tự chủ có thể bao gồm sung huyết kết mạc hoặc chảy nước mắt (nhưng không có cả hai), và có thể kèm theo các triệu chứng tự chủ sọ khác (ví dụ: nghẹt mũi và/hoặc chảy nước mũi, phù mi mắt). (Xem ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Kiểu hình cơn đau

• Ở bệnh nhân mắc SUNCT hoặc SUNA, các cơn đau có thể biểu hiện dưới một hoặc nhiều hình thái sau (hình 1) (xem ‘Đặc điểm lâm sàng’ và ‘Diễn tiến thời gian của từng cơn đau’ ở dưới):
  • Đau châm chích đơn lẻ
  • Đau châm chích lặp lại
  • Kiểu hình răng cưa với cơn đau liên tục có nhiều đợt châm chích chồng lấp (các cơn đau dạng răng cưa)
  • Các cơn đau dạng cao nguyên (plateau)

Chẩn đoán và đánh giá

• Chẩn đoán SUNCT hoặc SUNA dựa trên bệnh sử phù hợp, thường trong bối cảnh khám thần kinh bình thường, và đáp ứng các tiêu chuẩn chẩn đoán (bảng 1). (Xem ‘Chẩn đoán’ và ‘Tiêu chuẩn chẩn đoán’ ở dưới.)

Để đánh giá ban đầu cho bệnh nhân có các triệu chứng của SUNCT và SUNA, chúng tôi đề nghị cho chụp cộng hưởng từ (MRI) não cho cả bệnh nhân có khám thần kinh bình thường hoặc bất thường nhằm loại trừ các chẩn đoán nền hoặc chẩn đoán thay thế khác. Chẩn đoán hình ảnh nên bao gồm các chuỗi xung để đánh giá hố sau và các cấu trúc tuyến yên. (Xem ‘Chẩn đoán hình ảnh thần kinh’ ở dưới.)

Chẩn đoán SUNCT hoặc SUNA được củng cố bởi tình trạng không đáp ứng với indomethacin và oxy, nhưng đáp ứng tốt với lidocaine. (Xem ‘Đáp ứng với điều trị’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt

• Chẩn đoán phân biệt cho SUNCT và SUNA bao gồm đau đầu cụm, đau nửa đầu kịch phát, đau nửa đầu liên tục, đau dây thần kinh sinh ba và các nguyên nhân gây đau đầu thứ phát. (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)