TÓM TẮT
Tổng quan
- Bệnh thận IgA (IgAN) là một bệnh tự miễn phát sinh từ sự rối loạn điều hòa các đáp ứng miễn dịch IgA tại niêm mạc. Các tự kháng nguyên là một tập hợp đặc hiệu các dạng glycoform IgA1 gắn O có sự giảm galactosyl hóa liên kết O tại vùng bản lề (hinge region) của IgA1, được gọi là IgA1 thiếu galactose (Gd-IgA1). Nồng độ dư thừa các dạng glycoform gắn O này trong tuần hoàn (do các tế bào B hoặc tương bào tại niêm mạc và/hoặc các vị trí hệ thống như tủy xương sản sinh) dẫn đến việc tạo ra các tự kháng thể IgG và IgA đặc hiệu với glycan vùng bản lề bởi các tế bào B ở những cá thể có cơ địa nhạy cảm, từ đó hình thành các phức hợp miễn dịch sau đó lắng đọng tại mêzanium cầu thận. (Xem ‘Giả thuyết bốn bước’ ở dưới.)
Giả thuyết bốn bước
- Cơ chế bệnh sinh của IgAN được mô tả qua “giả thuyết bốn bước”, giả định rằng một chuỗi gồm bốn sự kiện phải xảy ra để phát triển bệnh có ý nghĩa lâm sàng (hình 1):
- Bước 1
Sự gia tăng nồng độ các phân tử IgA1 có sự giảm galactosyl hóa liên kết O tại vùng bản lề (Gd-IgA1) trong tuần hoàn. (Xem ‘Bước 1: Sản sinh IgA1 kém glycosyl hóa (Gd-IgA1)’ ở dưới.) - Bước 2
Sản sinh các tự kháng thể IgG và IgA nhận diện Gd-IgA1. (Xem ‘Bước 2: Sản sinh các tự kháng thể kháng Gd-IgA1’ ở dưới.) - Bước 3
Hình thành các phức hợp miễn dịch lưu hành chứa các tự kháng thể IgG và IgA liên kết với Gd-IgA1. (Xem ‘Bước 3: Hình thành các phức hợp miễn dịch lưu hành chứa Gd-IgA1’ ở dưới.) - Bước 4
Sự lắng đọng của các phức hợp miễn dịch lưu hành này tại mêzanium cầu thận, gây tổn thương thận. (Xem ‘Bước 4: Lắng đọng các phức hợp miễn dịch lưu hành và tổn thương thận’ ở dưới.)
Các yếu tố môi trường
- Một số yếu tố môi trường cũng có thể góp phần vào cơ chế bệnh sinh của IgAN:
- Nhiễm trùng
Sự kích thích gây đái máu đại thể (có thể quan sát bằng mắt thường) bởi nhiễm trùng niêm mạc ở bệnh nhân IgAN đã dẫn đến quan điểm cho rằng sự lắng đọng IgA tại mêzanium có thể được khởi phát bởi nhiễm trùng. Các tác nhân liên quan bao gồm Cytomegalovirus, Haemophilus parainfluenzae, Staphylococcus aureus và bệnh do Toxoplasma. (Xem ‘Nhiễm trùng’ ở dưới.) - Kháng nguyên niêm mạc ngoại sinh
IgAN có thể là kết quả của sự rối loạn đáp ứng IgA niêm mạc đối với các kháng nguyên thức ăn (và có thể là kháng nguyên đường hô hấp), dựa trên những mối liên hệ hiếm gặp giữa IgAN với bệnh Celiac và bệnh viêm ruột. Đáp ứng IgA niêm mạc đối với một số kháng nguyên đường miệng, bao gồm cả các kháng nguyên trong thực phẩm và vaccine, tăng cao ở bệnh nhân IgAN so với đáp ứng ở người khỏe mạnh; tuy nhiên, chưa có bằng chứng về mối liên hệ giữa bất kỳ kháng nguyên thực phẩm cụ thể nào với nguy cơ phát triển IgAN. (Xem ‘Kháng nguyên niêm mạc ngoại sinh’ ở dưới.) - Hệ vi sinh vật đường ruột
Vai trò của hệ vi sinh vật niêm mạc ruột trong IgAN hiện đang rất được quan tâm. Hệ vi sinh vật đường ruột liên tục tương tác với các mô bạch huyết liên kết với ruột (GALT), điều hòa các đáp ứng IgA niêm mạc để duy trì một vi môi trường niêm mạc phù hợp với hệ vi sinh vật. Có khả năng tình trạng loạn khuẩn niêm mạc ruột là một trong những yếu tố chịu trách nhiệm cho sự rối loạn tổng hợp IgA niêm mạc và làm tăng Gd-IgA1 trong tuần hoàn ở bệnh nhân IgAN. (Xem ‘Hệ vi sinh vật đường ruột’ ở dưới.) - Tính nhạy cảm di truyền
Mặc dù IgAN được coi là bệnh khởi phát ngẫu nhiên, một số trường hợp gia đình hiếm gặp đã được mô tả tại Hoa Kỳ (ở miền đông Kentucky) và những nơi khác. Các nghiên cứu di truyền hiện có cho thấy IgAN là một thực thể di truyền không đồng nhất, không tuân theo quy luật di truyền Mendelian cổ điển do một locus gen đơn lẻ, mà là một bệnh đa gen phức tạp, có khả năng liên quan đến cả các alen nhạy cảm thuộc phức hợp hòa hợp tổ chức chính (MHC) và không thuộc MHC. (Xem ‘Tính nhạy cảm di truyền’ ở dưới.)
