TÓM TẮT
Tổng quan
- Viêm cầu thận (GN) là hậu quả của các cơ chế miễn dịch. Các tác nhân gây bệnh trong viêm cầu thận ở người phần lớn vẫn chưa được xác định rõ, ngoại trừ các thể liên quan đến nhiễm trùng như: liên cầu khuẩn beta tan huyết trong viêm cầu thận sau nhiễm liên cầu; virus viêm gan C trong viêm cầu thận tăng sinh màng liên quan đến cryoglobulin; và virus viêm gan B trong một số trường hợp bệnh thận màng (MN). Có khả năng hầu hết các yếu tố khởi phát như nhiễm trùng, ung thư, tiếp xúc với thuốc hoặc độc tố đều kích hoạt các đáp ứng miễn dịch tương tự nhau, dẫn đến viêm cầu thận thông qua các con đường chung. Bản chất của các đáp ứng miễn dịch dẫn đến viêm cầu thận và những cá thể phát triển bệnh chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các yếu tố di truyền. (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Các thành phần của đáp ứng miễn dịch
- Đáp ứng miễn dịch gây viêm thận bao gồm cả thành phần dịch thể và tế bào. Đáp ứng miễn dịch dịch thể dẫn đến sự lắng đọng globulin miễn dịch và hoạt hóa bổ thể tại cầu thận. Đáp ứng miễn dịch tế bào, được điều hòa bởi Th1 hoặc Th17, góp phần vào cả sự xâm nhập của các tế bào viêm đơn nhân lưu hành (bao gồm lympho bào và đại thực bào) vào cầu thận, cũng như gây ra viêm cầu thận hoại tử và hình thành bán nguyệt. (Xem ‘Miễn dịch dịch thể’ và ‘Miễn dịch tế bào’ ở dưới.)
Cơ chế miễn dịch gây tổn thương cầu thận
Cả cơ chế viêm và không viêm đều tham gia vào quá trình tổn thương cầu thận (xem ‘Cơ chế miễn dịch gây tổn thương cầu thận’ ở dưới):
- Tổn thương viêm đặc trưng bởi tình trạng tăng tế bào cầu thận do sự xâm nhập của các tế bào tạo máu (như bạch cầu trung tính và đại thực bào) và/hoặc sự tăng sinh của các tế bào cầu thận. Các tế bào tác động này gây ra các bất thường khác như huyết khối, hoại tử và hình thành bán nguyệt; nếu diễn tiến lan rộng, có thể dẫn đến viêm cầu thận tiến triển nhanh. Các đặc điểm lâm sàng chính của viêm cầu thận là đái máu và đôi khi có đái bạch cầu, thường kèm theo tình trạng hồng cầu biến dạng (hình 1 và hình 2), có hoặc không kèm trụ hồng cầu (hình 3); protein niệu ở các mức độ khác nhau, từ nhẹ đến mức hội chứng thận hư; và tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh mà mức lọc cầu thận có thể bình thường hoặc giảm. Các chất trung gian chính và tế bào tác động của đáp ứng viêm tế bào đã được thảo luận ở trên. (Xem ‘Cơ chế viêm gây tổn thương cầu thận’ ở dưới.)
- Các tổn thương không viêm do tổn thương miễn dịch thường liên quan đến tế bào có chân (podocyte) cầu thận (hình 4) và đi kèm với sự thay đổi chức năng chính của cầu thận, dẫn đến tăng tính thấm của cầu thận đối với albumin và các protein khác. Các đặc điểm lâm sàng chính của các tổn thương cầu thận không viêm là protein niệu và hội chứng thận hư, thường rất ít hoặc không có đái máu và không có trụ hồng cầu. Một số chất trung gian miễn dịch có thể trực tiếp gây ra rối loạn chức năng tế bào có chân đủ mức để dẫn đến protein niệu mức độ hội chứng thận hư mà không cần có phản ứng viêm. (Xem ‘Cơ chế không viêm của tổn thương cầu thận do miễn dịch’ ở dưới.)
Tầm quan trọng của vị trí tổn thương cầu thận
Yếu tố quyết định chính việc bệnh nhân có tổn thương viêm (viêm cầu thận) biểu hiện bằng các thành phần lắng đọng hoạt động trong nước tiểu (hội chứng viêm cầu thận) hay tổn thương không viêm biểu hiện bằng protein niệu và rất ít hoặc không có đái máu (hội chứng thận hư) chính là vị trí tổn thương cầu thận. Các tế bào nội mô và tế bào gian mao mạch cầu thận tiếp xúc trực tiếp với các yếu tố lưu hành (ví dụ: bổ thể) hoặc các tế bào viêm (ví dụ: bạch cầu trung tính, đại thực bào và tế bào T), do đó tổn thương các tế bào này thường gây ra tổn thương viêm. Ngược lại, các tế bào biểu mô cầu thận (tế bào tạng và tế bào lá thành) được ngăn cách với hệ tuần hoàn bởi màng đáy cầu thận (GBM). Vì vậy, tổn thương cầu thận chủ yếu liên quan đến tế bào có chân thường đi kèm với rất ít hoặc không có sự hoạt hóa của các tế bào viêm lưu hành. (Xem ‘Tầm quan trọng của vị trí tổn thương cầu thận’ ở dưới.)
Các yếu tố quyết định tổn thương khác
Một số yếu tố khác cũng có thể góp phần gây tổn thương cầu thận, bao gồm các đặc tính sinh học của các globulin miễn dịch tạo thành các phức hợp miễn dịch lắng đọng, việc các phức hợp này hình thành tại chỗ (in situ) hay bị bẫy lại dưới dạng các phức hợp miễn dịch lưu hành đã hình thành sẵn, lượng phức hợp miễn dịch được hình thành, bản chất của (các) epitope và sự lan tỏa của đáp ứng miễn dịch (lan tỏa epitope). (Xem ‘Các yếu tố quyết định tổn thương cầu thận khác’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
