Vai trò của hỗ trợ dinh dưỡng đường tĩnh mạch và đường tiêu hóa/đường miệng ở bệnh nhân ung thư

TÓM TẮT

Tình trạng dinh dưỡng và tiên lượng điều trị ung thư

Suy dinh dưỡng xảy ra ở 40% đến 80% bệnh nhân ung thư (đặc biệt là các khối u đường hô hấp trên và tiêu hóa trên), và là nguyên nhân chính gây tăng tỷ lệ bệnh tật cũng như tử vong ở những bệnh nhân giai đoạn tiến triển. Tình trạng suy dinh dưỡng liên quan đến việc giảm tỷ lệ sống còn toàn bộ, giảm hiệu quả của các liệu pháp điều trị ung thư, tăng độc tính của hóa trị và làm suy giảm chất lượng cuộc sống. (Xem thêm ‘Tình trạng dinh dưỡng và tiên lượng điều trị ung thư’ ở dưới.)

Trong một số trường hợp, suy dinh dưỡng có thể do khả năng thu nhận hoặc hấp thu chất dinh dưỡng bị hạn chế bởi tiến triển của bệnh lý chính hoặc do tác dụng của điều trị; tuy nhiên, phần lớn các trường hợp là hệ quả của hội chứng chán ăn/suy mòn liên quan đến ung thư. (Xem thêm “Cơ chế bệnh sinh, đặc điểm lâm sàng và đánh giá suy mòn do ung thư”.)

Cần lưu ý rằng việc xác định bệnh nhân “suy dinh dưỡng” không đồng nghĩa với việc cung cấp dinh dưỡng luôn là giải pháp tối ưu cho mọi tình huống lâm sàng.

Hiện có nhiều thang điểm để đánh giá tình trạng dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư. Một công cụ khách quan và dễ triển khai là Chỉ số Nguy cơ Dinh dưỡng (Nutritional Risk Index). (Xem thêm ‘Sàng lọc tình trạng dinh dưỡng’ ở dưới.)

Chỉ định và lợi ích của hỗ trợ dinh dưỡng

Hỗ trợ dinh dưỡng có thể cải thiện kết quả điều trị ở một số nhóm bệnh nhân ung thư được lựa chọn. Tuy nhiên, do thiếu các bằng chứng chứng minh lợi ích rõ rệt, việc chỉ định nuôi dưỡng đường tiêu hóa (enteral) hoặc đường tĩnh mạch (parenteral) một cách tùy tiện cho những bệnh nhân ung thư có dinh dưỡng bình thường hoặc suy dinh dưỡng nhẹ là không được khuyến cáo. (Xem thêm ‘Chỉ định và lợi ích của hỗ trợ dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư’ ở dưới.)

Các can thiệp dinh dưỡng đường uống có thể cải thiện một số khía cạnh của chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân suy dinh dưỡng hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng, nhưng không cho thấy khả năng cải thiện tỷ lệ sống còn.

Bổ sung dinh dưỡng đường tĩnh mạch hoặc đường tiêu hóa có thể là lựa chọn phù hợp cho những bệnh nhân ung thư đáp ứng cả hai tiêu chí sau:

• Bệnh nhân suy dinh dưỡng rõ rệt hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng trong quá trình điều trị ung thư.
• Bệnh có khả năng điều trị khỏi hoặc có triển vọng đạt được thời gian không bệnh kéo dài sau điều trị.

Đối với bệnh nhân ung thư giai đoạn tiến triển không thể điều trị khỏi, nuôi dưỡng tĩnh mạch toàn phần (TPN) chỉ được chỉ định khi bệnh nhân gặp khó khăn trong việc nuôi dưỡng đường uống hoặc đường tiêu hóa do suy ruột (ví dụ: hội chứng ruột ngắn hoặc tắc ruột không thể phẫu thuật) và có tiên lượng sống tính bằng nhiều tháng hoặc nhiều năm. Ngay cả trong những trường hợp này, lợi ích của nuôi dưỡng tĩnh mạch phải được cân nhắc kỹ lưỡng với các rủi ro đi kèm. (Xem thêm “Tổng quan về hỗ trợ dinh dưỡng chu phẫu”.)

Các tình huống lâm sàng cụ thể có thể xem xét hỗ trợ dinh dưỡng

Dựa trên kết quả của các thử nghiệm ngẫu nhiên, chúng tôi khuyến cáo liệu pháp dinh dưỡng bổ trợ cho bệnh nhân ung thư nên giới hạn trong các trường hợp sau (Khuyến cáo 1B):

• Bệnh nhân suy dinh dưỡng chuẩn bị phẫu thuật bụng lớn. (Xem thêm ‘Bối cảnh chu phẫu’ ở dưới.)
• Trong quá trình ghép tế bào tạo máu đối với bệnh nhân bị viêm niêm mạc nặng hoặc có biểu hiện tiêu hóa của bệnh mảnh ghép chống chủ (GVHD), khi dự kiến thời gian thiếu hụt dinh dưỡng đường uống kéo dài. (Xem thêm ‘Ghép tế bào tạo máu’ ở dưới.)
• Trong quá trình điều trị đa mô thức cho ung thư đầu và cổ. (Xem thêm ‘Ung thư đầu và cổ’ ở dưới.)

Vai trò của hỗ trợ dinh dưỡng ở bệnh nhân ung thư thực quản khu trú đang điều trị đồng thời hóa trị, xạ trị sau đó phẫu thuật hiện vẫn chưa rõ ràng. Mặc dù một số trung tâm ủng hộ việc đặt ống nuôi ăn thường quy cho tất cả bệnh nhân điều trị đa mô thức, nhưng đây không phải là thực hành phổ biến. Việc hỗ trợ dinh dưỡng cho những bệnh nhân này nên được quyết định tùy theo từng trường hợp cụ thể. (Xem thêm ‘Ung thư thực quản’ ở dưới.)

Bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối – Đối với hầu hết bệnh nhân ung thư giai đoạn tiến triển, bệnh nan y với thời gian sống dự kiến tính bằng tuần hoặc vài tháng, chúng tôi khuyến cáo không nên sử dụng hỗ trợ dinh dưỡng đường tiêu hóa hoặc nuôi dưỡng tĩnh mạch toàn phần (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm ‘Bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối’ ở dưới.)