TÓM TẮT
Cơ chế chấn thương – Gãy thân xương chày thường là hậu quả của các chấn thương năng lượng cao (ví dụ: tai nạn giao thông, va chạm giữa người đi bộ và xe cộ). Các chấn thương năng lượng thấp thường dẫn đến gãy đầu dưới xương chày, trong khi các chấn thương xoắn (bàn chân cố định và cẳng chân bị xoắn) gây ra gãy chéo, gãy xoắn hoặc gãy đầu dưới. Chẩn đoán được xác định thông qua X-quang quy ước. (Xem thêm ‘Dịch tễ học’, ‘Cơ chế chấn thương’ và ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)
Biểu hiện của gãy xương chày do chấn thương năng lượng thấp có thể tương đồng với nhiều bệnh lý khác. Các trường hợp này được mô tả chi tiết trong bài. Trong hầu hết các trường hợp, hình ảnh X-quang cho phép lâm sàng phân biệt gãy xương với các chẩn đoán phân biệt khác. (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)
Chỉ định chuyển tuyến – Hầu hết các bác sĩ sẽ chuyển bệnh nhân gãy thân xương chày do chấn thương đến chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để điều trị dứt điểm. Bắt buộc chuyển tuyến đối với các trường hợp gãy nhiều mảnh, gập góc hoặc di lệch đáng kể. Các tiêu chuẩn về xoay trục bất thường, lệch trục (gập góc) và di lệch đối với gãy thân xương chày được định nghĩa như sau:
- Gãy xương xoay trục bất thường: xoay ≥ 10 độ trên bất kỳ mặt phẳng nào
- Gãy xương lệch trục: gập góc ≥ 10 độ
- Gãy xương di lệch: di lệch ≥ 5 mm (xem ‘Chỉ định chuyển tuyến chấn thương chỉnh hình’ ở dưới)
Chuyển tuyến cấp cứu – Cần chuyển phẫu thuật khẩn cấp cho tất cả các trường hợp gãy xương hở, gãy xương kèm tổn thương mạch máu thần kinh hoặc nghi ngờ hội chứng chèn ép khoang cấp (ACS), và gãy xương kèm trật khớp gối hoặc khớp cổ chân.
Biến chứng – Gãy thân xương chày có nguy cơ cao xảy ra hội chứng chèn ép khoang cấp (một biến chứng có thể gây đe dọa chi) và huyết khối tĩnh mạch sâu. Các biến chứng cấp tính khác có thể gặp bao gồm nhiễm trùng, mất trục, thuyên tắc mỡ, tổn thương thần kinh mác và các tổn thương phối hợp (ví dụ: gãy mắt cá sau). (Xem ‘Biến chứng’ ở dưới, cũng như “Hội chứng chèn ép khoang cấp ở các chi” và “Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới ở người trưởng thành không mang thai”.)
Xử trí ban đầu – Xử trí gãy xương cấp tính bao gồm sử dụng nẹp dài chân phía sau, giảm đau, băng ép nhẹ và chỉ định không tỳ đè bằng nạng. Bổ sung vitamin D là một can thiệp hợp lý. (Xem ‘Điều trị ban đầu’ ở dưới.)
Điều trị bảo tồn – Các trường hợp gãy thân xương chày mức độ nhẹ, không di lệch, trục thẳng có thể được điều trị bảo tồn bởi các bác sĩ có kỹ năng bó bột dài và theo dõi sát các biến chứng như tổn thương mạch máu thần kinh và hội chứng chèn ép khoang cấp. (Xem ‘Điều trị dứt điểm’ ở dưới.)
Nẹp ban đầu được thay bằng bó bột dài sau 48 đến 72 giờ khi tình trạng sưng cấp tính đã giảm. Bột thạch cao được ưu tiên trong lần thay nẹp đầu tiên. Sau hai đến ba tuần, bột thạch cao có thể được thay bằng bột sợi thủy tinh nhẹ hơn.
Nếu hình ảnh X-quang cho thấy quá trình liền xương tiến triển bình thường sau sáu tuần kể từ khi chấn thương, bột dài sẽ được thay bằng bột ngắn cho phép đi lại hoặc nẹp đi bộ chi dưới có đệm thương mại. Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ khớp giả, can lệch và chậm liền xương. (Xem ‘Chăm sóc theo dõi’ và ‘Biến chứng’ ở dưới.)
Tiên lượng – Tiên lượng thay đổi tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của gãy xương, tổn thương phối hợp và các yếu tố khác (ví dụ: tuổi tác, bệnh đồng mắc). Theo dõi dài hạn các trường hợp gãy thân xương chày cho thấy nhiều bệnh nhân gặp hạn chế trong vận động và thường xuất hiện đau khớp gối hoặc khớp cổ chân mạn tính. Điều này dường như không liên quan đến phương pháp điều trị.
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
