TÓM TẮT
Nguy cơ nhiễm COVID-19
- Chỉ riêng sự hiện diện của bệnh lý thấp khớp có thể liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc COVID-19 với các kết cục bất lợi hơn, mặc dù các bằng chứng hiện tại chưa đồng nhất. Ngoài ra, bệnh nhân mắc các bệnh lý thấp khớp khác nhau thường có tỷ lệ mắc các bệnh lý kèm theo cao hơn như: tuổi cao, bệnh phổi và thận mạn tính, bệnh tim, tăng huyết áp, béo phì và đái tháo đường; đây cũng chính là những yếu tố nguy cơ dẫn đến diễn tiến nặng khi nhiễm COVID-19. (Xem ‘Nguy cơ liên quan đến bệnh lý và bệnh lý kèm theo’ ở dưới.)
- Một số dữ liệu quan sát cho thấy việc sử dụng rituximab và glucocorticoid có liên quan đến việc tăng nguy cơ nhiễm COVID-19 mức độ nặng hơn. (Xem ‘Các nguy cơ liên quan đến liệu pháp điều trị bệnh lý thấp khớp’ ở dưới.)
Đặc điểm lâm sàng
- Các đặc điểm lâm sàng của COVID-19 ở bệnh nhân mắc các bệnh lý thấp khớp hệ thống rất đa dạng và không được ghi nhận là khác biệt so với bệnh nhân không có các bệnh lý nền này. Tuy nhiên, nhiều bệnh lý thấp khớp có thể có các triệu chứng lâm sàng tương tự hoặc dễ bị nhầm lẫn với COVID-19, chẳng hạn như mệt mỏi, đau cơ và kiệt sức. Đối với những bệnh nhân đã được chẩn đoán mắc bệnh lý thấp khớp, bác sĩ lâm sàng có thể cần phân biệt các dấu hiệu và triệu chứng của một đợt bùng phát bệnh với các triệu chứng của tình trạng nhiễm COVID-19 tiềm tàng; do đó, cần duy trì mức độ cảnh giác cao đối với COVID-19 tại những khu vực có tỷ lệ lưu hành dịch bệnh cao. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng của tình trạng nhiễm bệnh ở bệnh nhân mắc bệnh lý thấp khớp’ ở dưới và ‘Các đặc điểm của bệnh lý thấp khớp có thể giống hoặc dễ bị nhầm với COVID-19’ ở dưới.)
Quản lý thuốc khi nhiễm bệnh
- Việc điều chỉnh các phác đồ thuốc ở bệnh nhân đã được chẩn đoán hoặc nghi ngờ nhiễm COVID-19 cần được cá thể hóa, đặc biệt chú trọng đến mức độ nghiêm trọng của tình trạng nhiễm bệnh. Cách tiếp cận chung của chúng tôi như sau (xem ‘Quản lý thuốc trong giai đoạn bệnh cấp tính’ ở dưới):
- Hầu hết các liệu pháp: Đối với hầu hết bệnh nhân đã xác định hoặc nghi ngờ nhiễm COVID-19, chúng tôi đề xuất tạm ngưng hydroxychloroquine (HCQ)/chloroquine (CQ), sulfasalazine (SSZ), methotrexate (MTX), leflunomide (LEF), các thuốc ức chế miễn dịch (ví dụ: mycophenolate, azathioprine [AZA], cyclophosphamide [CYC]), các tác nhân sinh học (ví dụ: thuốc ức chế yếu tố hoại tử u [TNF], thuốc ức chế thụ thể interleukin 6 [IL-6]) và các thuốc ức chế Janus kinase (JAK) trong giai đoạn đang nhiễm bệnh (Khuyến cáo 2C). Tuy nhiên, trong trường hợp bệnh nhân có bệnh lý thấp khớp đang hoạt động hoặc có nguy cơ đe dọa cơ quan, có thể cần phải tiếp tục liệu pháp ức chế miễn dịch dựa trên đánh giá cá thể hóa. Quyết định tiếp tục sử dụng các thuốc này nên được đưa ra sau khi tham vấn chặt chẽ với các chuyên gia về thấp khớp học, bệnh truyền nhiễm và hồi sức cấp cứu tham gia vào việc điều trị tình trạng cấp tính của bệnh nhân. Một ngoại lệ khác đối với việc ngừng một loại thuốc cụ thể có thể là ở một số bệnh nhân được chọn lọc mà thuốc kháng thấp khớp đồng thời có giá trị trong điều trị các triệu chứng của COVID-19. (Xem “COVID-19: Quản lý ở người lớn nhập viện”, phần ‘Bệnh nhân có nhu cầu thở oxy/bệnh nặng’.)
- Glucocorticoid hệ thống: Bệnh nhân đang sử dụng glucocorticoid hệ thống nên duy trì liều đã được chỉ định để tránh bùng phát đợt cấp bệnh thấp khớp và các biến chứng suy tuyến thượng thận liên quan đến việc ngừng thuốc đột ngột. Việc sử dụng dexamethasone để điều trị COVID-19 nặng được thảo luận riêng. (Xem “COVID-19: Quản lý ở người lớn nhập viện”, phần ‘Bệnh nhân có nhu cầu thở oxy/bệnh nặng’; “COVID-19: Quản lý ở người lớn đang thở máy”, phần ‘Sử dụng glucocorticoid vì các lý do không liên quan đến COVID-19’; và “COVID-19: Quản lý ở người lớn nhập viện”, phần ‘Bệnh nhân có nhu cầu thở oxy/bệnh nặng’.)
- Quản lý bệnh lý thấp khớp sau khi nhiễm bệnh: Thời điểm bắt đầu lại liệu pháp thuốc kháng thấp khớp phụ thuộc phần lớn vào mức độ nghiêm trọng và đặc điểm của tình trạng nhiễm bệnh ở từng bệnh nhân, cũng như thời gian kể từ khi tiếp xúc với mầm bệnh hoặc khi khởi phát triệu chứng. Các chỉ định về bệnh lý thấp khớp và tính cấp thiết của việc tái sử dụng liệu pháp cũng có thể ảnh hưởng đến thời điểm này. Đối với bệnh nhân có triệu chứng nhưng bệnh diễn tiến không phức tạp, chúng tôi đợi đến 7 đến 14 ngày sau khi các triệu chứng đã hết; tuy nhiên, thời điểm cụ thể để bắt đầu lại điều trị cần được cá thể hóa dựa trên tình trạng tiêm chủng và/hoặc việc đã từng sử dụng các liệu pháp đặc hiệu cho COVID-19 trước đó. Đối với bệnh nhân có bệnh nặng hơn, cần có phương pháp tiếp cận cá thể hóa. (Xem ‘Quản lý sau nhiễm bệnh/tái khởi động liệu pháp’ ở dưới.)
Tiêm vaccine COVID-19 khi đang sử dụng liệu pháp ức chế miễn dịch
Chỉ định tiêm chủng
- Đối với những cá nhân đủ điều kiện mắc bệnh thấp khớp hệ thống, chúng tôi khuyến cáo tiêm vaccine COVID-19 để giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và tử vong (Khuyến cáo 1B). Bệnh nhân mắc bệnh thấp khớp hệ thống đang sử dụng bất kỳ liệu pháp ức chế miễn dịch hoặc điều biến miễn dịch nào thường cũng được xem là những bệnh nhân suy giảm miễn dịch phù hợp để tiêm thêm các liều vaccine bổ sung sau khi hoàn thành phác đồ cơ bản (hình 1). Lịch tiêm chủng COVID-19 cho bệnh nhân suy giảm miễn dịch được thảo luận chi tiết ở phần riêng. (Xem ‘Chỉ định tiêm chủng’ ở dưới và “COVID-19: Vaccine”, phần ‘Cá nhân suy giảm miễn dịch’.)
Thời điểm tiêm chủng
- Đối với bệnh nhân đang sử dụng một số liệu pháp điều biến miễn dịch nhất định, chúng tôi đề xuất tạm ngưng các thuốc này (thường là trong một tuần) sau khi tiêm vaccine nếu hoạt động của bệnh đã được kiểm soát tốt (Khuyến cáo 2C). Đáp ứng miễn dịch với vaccine SARS-CoV-2 ở bệnh nhân đang sử dụng liệu pháp điều biến miễn dịch có thể bị suy giảm so với quần thể chung. Tuy nhiên, việc điều chỉnh phác đồ thuốc cần được cá thể hóa, đặc biệt lưu ý đến mức độ hoạt động của bệnh. Cách tiếp cận chung này áp dụng cho bất kỳ liều vaccine nào, dù là một phần của phác đồ cơ bản hay là liều nhắc lại. Chi tiết về các liệu pháp điều biến miễn dịch cụ thể được trình bày ở trên. (Xem ‘Phối hợp việc tiêm vaccine với liệu pháp ức chế miễn dịch’ ở dưới.)
Tiên lượng
- Hiện có rất ít bằng chứng xác định các yếu tố nguy cơ dẫn đến kết cục xấu do nhiễm COVID-19 đặc thù ở bệnh nhân mắc bệnh lý thấp khớp, và cũng có rất ít bằng chứng về các kết cục bất lợi của bệnh lý thấp khớp sau khi nhiễm bệnh. Việc sử dụng vaccine và các liệu pháp đặc hiệu cho COVID-19 dường như giúp làm giảm tỷ lệ mắc và/hoặc mức độ nghiêm trọng của tình trạng nhiễm COVID-19 ở bệnh nhân mắc các bệnh lý thấp khớp. (Xem ‘Tiên lượng’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
Already a member? Log in here