TÓM TẮT
Dự phòng – Dự phòng chọn lọc trầm cảm trước sinh tập trung vào nhóm thai phụ có nguy cơ cao, chẳng hạn như những người có tiền sử trầm cảm trong hoặc ngoài giai đoạn chu sinh. Đối với những bệnh nhân có nguy cơ cao mắc trầm cảm trước sinh, chúng tôi đề nghị sử dụng liệu pháp tâm lý để phòng ngừa khởi phát thay vì theo dõi chờ đợi (Khuyến cáo 2C). Các liệu pháp được nghiên cứu rộng rãi nhất cho nhóm đối tượng này bao gồm liệu pháp nhận thức – hành vi (CBT) và liệu pháp tâm lý liên cá nhân, tuy nhiên, việc áp dụng các liệu pháp tâm lý chuẩn hóa khác cũng là một lựa chọn hợp lý. (Xem ‘Bệnh nhân có nguy cơ’ ở dưới.)
Xem xét trước điều trị
- Xác nhận chẩn đoán – Một giai đoạn trầm cảm chủ yếu đơn cực kéo dài ít nhất hai tuần, với năm hoặc nhiều triệu chứng sau: khí sắc trầm uất, mất hứng thú hoặc khoái cảm trong hầu hết hoặc tất cả các hoạt động, mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, thay đổi khẩu vị hoặc cân nặng, chậm chạp hoặc kích động tâm thần vận động, năng lượng thấp, kém tập trung, cảm giác tội lỗi hoặc thấy mình vô giá trị, và thường xuyên có ý nghĩ về cái chết hoặc tự sát (bảng 1). (Xem ‘Xác nhận chẩn đoán’ ở dưới.)
- Đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh
- Giai đoạn nhẹ đến trung bình – Các giai đoạn trầm cảm chủ yếu đơn cực mức độ nhẹ đến trung bình thường đặc trưng bởi 5 hoặc 6 triệu chứng trầm cảm. Bệnh nhân ở mức độ này không có hành vi tự sát hoặc suy giảm chức năng rõ rệt, và thường có thể quản lý điều trị ngoại trú hoặc điều trị nội trú ban ngày.
- Giai đoạn nặng – Trầm cảm chủ yếu đơn cực nặng đặc trưng bởi 7 đến 9 triệu chứng trầm cảm. Bệnh nhân nặng thường có ý nghĩ và hành vi tự sát, đồng thời biểu hiện suy giảm chức năng rõ rệt. Những bệnh nhân trầm cảm nặng cần được chuyển đến bác sĩ tâm thần để quản lý và thường yêu cầu nhập viện điều trị nội trú. (Xem ‘Đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh’ ở dưới.)
Điều trị ban đầu – Đối với điều trị ban đầu trầm cảm chủ yếu đơn cực trước sinh mức độ nhẹ đến trung bình, chúng tôi đề nghị sử dụng CBT hoặc liệu pháp tâm lý liên cá nhân thay vì các phương pháp điều trị khác (Khuyến cáo 2C). Cả hai liệu pháp tâm lý này đều đã chứng minh hiệu quả trên quần thể chung cũng như trên thai phụ, đồng thời tránh được việc phơi nhiễm thai nhi với các tác dụng bất lợi tiềm tàng của liệu pháp dược lý. Các liệu pháp tâm lý khác cũng là những lựa chọn thay thế hợp lý. Lý tưởng nhất là liệu pháp tâm lý nên được điều chỉnh cụ thể cho trầm cảm trước sinh bằng cách giải quyết các vấn đề như sự chồng lấp giữa các triệu chứng trầm cảm và các thay đổi trong thai kỳ. (Xem ‘Liệu pháp tâm lý’ ở dưới.)
Thuốc chống trầm cảm là một lựa chọn thay thế hợp lý cho liệu pháp tâm lý đối với một số bệnh nhân. (Xem ‘Vai trò của liệu pháp dược lý’ ở dưới.)
Chúng tôi khuyến khích tập thể dục cho bệnh nhân trầm cảm trước sinh. Các liệu pháp bổ trợ khác (ví dụ: châm cứu và massage) có bằng chứng về hiệu quả ít rõ ràng hơn nhưng là những lựa chọn hợp lý để bệnh nhân quan tâm có thể thử. (Xem ‘Các điều trị bổ trợ’ ở dưới.)
Bệnh nhân kháng điều trị – Bệnh nhân trầm cảm trước sinh mức độ nhẹ đến trung bình có thể không đáp ứng với điều trị ban đầu bằng liệu pháp tâm lý. Bước điều trị tiếp theo tùy thuộc vào mức độ hiệu quả của điều trị ban đầu:
- Bệnh nhân đáp ứng một phần thường sẽ được tăng số buổi trị liệu tâm lý cùng loại (ví dụ: 12 đến 16 buổi thay vì 10 buổi) và có thể tăng tần suất thăm khám (ví dụ: hai buổi/tuần thay vì một buổi/tuần).
- Bệnh nhân chỉ đáp ứng tối thiểu thường được chuyển sang một liệu pháp tâm lý khác (ví dụ: từ CBT sang liệu pháp liên cá nhân).
Tuy nhiên, dù bệnh nhân đáp ứng một phần hay tối thiểu với liệu pháp tâm lý ban đầu, việc chuyển từ liệu pháp tâm lý sang liệu pháp dược lý là một lựa chọn hợp lý. (Xem ‘Bệnh nhân kháng điều trị’ ở dưới.)
Bệnh nhân trơ với điều trị – Đối với bệnh nhân trầm cảm trước sinh mức độ nhẹ đến trung bình không đáp ứng với các liệu trình liệu pháp tâm lý nối tiếp, cũng như những người từ chối hoặc không có điều kiện tiếp cận liệu pháp tâm lý, chúng tôi đề nghị sử dụng thuốc chống trầm cảm (Khuyến cáo 2B). (Xem ‘Vai trò của liệu pháp dược lý’ ở dưới và “Trầm cảm chủ yếu đơn cực nặng trước sinh: Điều trị”, phần ‘Lựa chọn điều trị’.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
