TÓM TẮT
Rối loạn lo âu xã hội (SAD) – SAD là một rối loạn biểu hiện bằng nỗi sợ hãi cực độ đối với các tình huống có thể bị người khác xem xét, dẫn đến cảm giác xấu hổ hoặc nhục nhã. Người bệnh thường né tránh các tình huống này hoặc phải chịu đựng chúng với sự lo âu mãnh liệt. SAD có thể biểu hiện toàn thể hoặc chỉ giới hạn trong các tình huống biểu diễn. (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Lựa chọn phương pháp điều trị – Trị liệu tâm lý và điều trị bằng thuốc đều có hiệu quả đối với rối loạn này. Các nghiên cứu không cho thấy phương pháp nào vượt trội hơn phương pháp kia, hoặc việc điều trị phối hợp mang lại hiệu quả cao hơn điều trị đơn độc. Lựa chọn điều trị dựa trên nguyện vọng của bệnh nhân sau khi được tư vấn và/hoặc khả năng tiếp cận điều trị (sơ đồ 1, sơ đồ 2 và sơ đồ 3). (Xem ‘Lựa chọn phương thức điều trị’ ở dưới.)
Ưu tiên trị liệu tâm lý – Đối với những bệnh nhân ưu tiên trị liệu tâm lý, chúng tôi đề xuất điều trị bằng liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) cá nhân hoặc nhóm, được thiết kế riêng cho SAD, thay vì các liệu pháp tâm lý khác (Khuyến cáo 2C). (Xem ‘Bệnh nhân ưu tiên trị liệu tâm lý’ ở dưới.)
Ưu tiên điều trị bằng thuốc – Đối với những bệnh nhân ưu tiên dùng thuốc, chúng tôi đề xuất điều trị bằng thuốc ức chế tái thu nhận serotonin (thuốc ức chế tái thu nhận serotonin chọn lọc [SSRI] hoặc thuốc ức chế tái thu nhận serotonin-norepinephrine [SNRI]) thay vì các loại thuốc khác (Khuyến cáo 2C). (Xem ‘Lựa chọn thuốc điều trị’ ở dưới.)
Đáp ứng không đầy đủ – Đối với những bệnh nhân đáp ứng một phần hoặc không đáp ứng với điều trị ban đầu, chúng tôi sẽ đánh giá lại để tìm các rối loạn đồng mắc chưa được chẩn đoán. Sau khi xử lý các rối loạn này, nếu các triệu chứng vẫn tồn tại, hướng xử trí ưu tiên như sau (xem ‘Điều chỉnh ban đầu’ ở dưới):
- Đáp ứng với CBT
Nếu đáp ứng với CBT không đầy đủ, chúng tôi đánh giá các sai sót nhận thức hoặc chiến lược né tránh còn tồn tại và xử lý bằng cách tăng cường CBT. (Xem ‘Bệnh nhân ưu tiên trị liệu tâm lý’ ở dưới.)
Nếu phương pháp này không thành công, chúng tôi điều trị phối hợp CBT và một thuốc SSRI/SNRI.
- Đáp ứng với thuốc
Nếu đáp ứng không đầy đủ với điều trị dược lý ban đầu (có hoặc không phối hợp trị liệu tâm lý), chúng tôi đánh giá và xử lý vấn đề tuân thủ điều trị cũng như các tác dụng phụ gây hạn chế điều trị. (Xem ‘Điều chỉnh ban đầu’ ở dưới.)
- Đối với bệnh nhân không đáp ứng với thuốc SSRI/SNRI ban đầu, chúng tôi đề xuất thử nghiệm một loại SSRI/SNRI thứ hai thay vì sử dụng các phương pháp tăng cường (Khuyến cáo 2C).
- Đối với đáp ứng một phần với SSRI/SNRI, chúng tôi ưu tiên các phương pháp tăng cường. Lựa chọn tùy thuộc vào việc bệnh nhân có rối loạn sử dụng chất hay không. (Xem ‘Quản lý dược lý tiếp theo’ ở dưới.)
- Nếu không đáp ứng với hai loại thuốc SSRI/SNRI, chúng tôi sẽ chuyển sang nhóm thuốc khác. Lựa chọn tiếp theo tùy thuộc vào việc có rối loạn sử dụng chất hay không. (Xem ‘Quản lý dược lý tiếp theo’ ở dưới.)
Điều trị tiếp theo
- Không có rối loạn sử dụng chất
Đối với những cá nhân không có rối loạn sử dụng chất, chúng tôi đề xuất thử nghiệm benzodiazepine thay vì các loại thuốc khác (Khuyến cáo 2C). Chúng tôi phối hợp benzodiazepine với SSRI/SNRI cho những người đáp ứng một phần; và chuyển hoàn toàn sang benzodiazepine cho những người không đáp ứng. (Xem ‘Không có rối loạn sử dụng chất’ ở dưới.)
Nếu các triệu chứng vẫn tồn tại, lựa chọn thuốc tiếp theo tùy thuộc vào mức độ đáp ứng với benzodiazepine:
- Nếu không đáp ứng: Chuyển sang dùng đơn trị liệu bằng thuốc ức chế monoamine oxidase (MAOI). Nếu MAOI không hiệu quả, chúng tôi điều trị thử nghiệm tuần tự với buspirone, gabapentin hoặc pregabalin.
- Nếu đáp ứng một phần: Ưu tiên các phương pháp tăng cường, cụ thể là thử nghiệm tuần tự với buspirone, gabapentin hoặc pregabalin. Lưu ý: Không phối hợp SSRI/SNRI với MAOI.
- Có rối loạn sử dụng chất
Đối với những cá nhân có rối loạn sử dụng chất, chúng tôi thường tránh dùng benzodiazepine. (Xem ‘Rối loạn sử dụng chất’ ở dưới.)
- Nếu không đáp ứng với SSRI/SNRI: Chuyển sang đơn trị liệu bằng MAOI. Nếu không hiệu quả, chúng tôi ưu tiên thử nghiệm tuần tự với buspirone, gabapentin hoặc pregabalin.
- Nếu đáp ứng một phần với điều trị SSRI/SNRI: Do dữ liệu hướng dẫn hạn chế, chúng tôi ưu tiên thử nghiệm tăng cường tiếp theo với buspirone, gabapentin hoặc pregabalin. Lưu ý: Không phối hợp MAOI với SSRI/SNRI.
SAD thể chỉ biểu diễn – Đối với bệnh nhân SAD thể chỉ biểu diễn thường xuyên gặp phải các tình huống cần biểu diễn, chúng tôi đề xuất điều trị hàng đầu bằng CBT được thiết kế riêng cho SAD (Khuyến cáo 2C). (Xem ‘Rối loạn lo âu xã hội, thể chỉ biểu diễn’ ở dưới.)
Đối với bệnh nhân cần hỗ trợ cho một lần biểu diễn đơn lẻ hoặc hiếm khi xảy ra, điều trị bằng thuốc có thể được ưu tiên hơn. (Xem ‘Rối loạn lo âu xã hội, thể chỉ biểu diễn’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
