Chăm sóc bệnh nhân sa sút trí tuệ giai đoạn tiến triển

Cập nhật lần cuối vào

15 Tháng 10, 2026

MỤC LỤC

TÓM TẮT

Đặc điểm lâm sàng và diễn tiến bệnh

Sa sút trí tuệ giai đoạn tiến triển thường biểu thị tình trạng suy giảm nặng nề cả về thể chất lẫn nhận thức, hậu quả của nhiều bệnh lý thoái hóa thần kinh khác nhau, trong đó phổ biến nhất là bệnh Alzheimer (AD). Các giai đoạn lâm sàng của sa sút trí tuệ đã được mô tả rất rõ ràng, tuy nhiên tốc độ tiến triển của bệnh ở mỗi người có sự khác nhau. (Xem thêm tại ‘Diễn biến lâm sàng’ ở dưới).

Lập kế hoạch chăm sóc trước (Advance care planning)

Lập kế hoạch chăm sóc trước là nền tảng cốt lõi để đảm bảo chất lượng chăm sóc cao nhất trong giai đoạn sa sút trí tuệ tiến triển. Bệnh nhân và gia đình cần được tư vấn kỹ lưỡng về những diễn biến có thể xảy ra ở giai đoạn cuối của bệnh. Mục tiêu chăm sóc cần được xác định rõ và đánh giá lại liên tục theo sự tiến triển của bệnh nhân. Các văn bản hướng dẫn chăm sóc trước và việc chỉ định người đại diện hợp pháp về y tế nên được hoàn tất trước khi bệnh nhân chuyển sang giai đoạn cuối. (Xem thêm tại ‘Lập kế hoạch chăm sóc trước’ ở dưới).

Chăm sóc giảm nhẹ và chăm sóc cuối đời (Hospice and palliative care)

Khi điều kiện cho phép, việc chuyển gửi bệnh nhân đến các trung tâm chăm sóc cuối đời hoặc các dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ chuyên sâu nên được cân nhắc đưa vào kế hoạch chăm sóc tổng thể cho bệnh nhân sa sút trí tuệ tiến triển. Mặc dù tiêu chuẩn để tham gia các chương trình chăm sóc cuối đời chính thức thường dựa trên thời gian sống kỳ vọng ước tính, nhưng việc cung cấp chăm sóc giảm nhẹ nên được định hướng dựa trên mong muốn ưu tiên sự thoải mái cho người bệnh. (Xem thêm tại ‘Chăm sóc cuối đời và chăm sóc giảm nhẹ’ ở dưới).

Ăn uống và dinh dưỡng

Rối loạn nuốt và khó khăn trong việc ăn uống là biến chứng lâm sàng thường gặp, đồng thời là nguồn gốc dẫn đến các quyết định điều trị trong sa sút trí tuệ tiến triển. Các biện pháp bảo tồn nhằm cải thiện khả năng dung nạp qua đường miệng bao gồm: thay đổi độ thô của thức ăn, cung cấp các loại thực phẩm cầm tay, chia thành các bữa ăn nhỏ, ưu tiên món ăn yêu thích và sử dụng các sản phẩm bổ sung dinh dưỡng.
Khi tình trạng khó khăn khi ăn uống vẫn tiếp diễn mặc dù đã áp dụng các biện pháp bảo tồn, chúng tôi đề xuất tiếp tục cho bệnh nhân ăn bằng đường miệng thông qua sự hỗ trợ của người chăm sóc thay vì đặt ống xông dạ dày để cung cấp dinh dưỡng (Khuyến cáo 2C). (Xem thêm tại ‘Cho ăn và dinh dưỡng’ ở dưới).

Nhiễm trùng

Nhiễm trùng tái phát là một biến chứng phổ biến trong sa sút trí tuệ tiến triển, tuy nhiên việc chẩn đoán và xử trí phù hợp có thể gặp nhiều thách thức. Để tránh lạm dụng thuốc kháng khuẩn, các bác sĩ lâm sàng cần đảm bảo đã xuất hiện các tiêu chuẩn tối thiểu nghi ngờ nhiễm trùng trước khi chỉ định cận lâm sàng và điều trị (bảng 3). Bên cạnh đó, việc sử dụng kháng sinh phải luôn đồng thuận với mục tiêu chăm sóc của người bệnh, gia đình hoặc người chăm sóc chính. (Xem thêm tại ‘Nhiễm trùng và sốt’ ở dưới).

Ngưng các thuốc sử dụng hàng ngày mạn tính

Các thuốc sử dụng hàng ngày mạn tính nên được ngưng bằng cách giảm dần liều (nếu có thể) khi các thuốc này không còn mang lại lợi ích rõ rệt cho bệnh nhân sa sút trí tuệ tiến triển. (Xem thêm tại ‘Ngừng thuốc mạn tính’ ở dưới).

Already a member? Log in here