TÓM TẮT
Các nguyên nhân nhiễm trùng thường gặp – Viêm họng cấp là một trong những bệnh lý phổ biến nhất trong thực hành lâm sàng ngoại trú. Các nguyên nhân thường gặp nhất là virus đường hô hấp và liên cầu khuẩn nhóm A (GAS). Các nguyên nhân ít gặp hơn bao gồm các vi khuẩn khác, virus herpes như virus Epstein-Barr, HIV và một số bệnh lây truyền qua đường tình dục. (Xem thêm mục ‘Dịch tễ học’ và ‘Nguyên nhân và đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
Triệu chứng – Hầu hết bệnh nhân viêm họng có các triệu chứng không đặc hiệu như đau họng tăng khi nuốt và sưng hạch cổ. Mặc dù hiếm khi có thể xác định nguyên nhân viêm họng chỉ dựa trên đặc điểm lâm sàng, nhưng một số đặc điểm nhất định có thể giúp định hướng đánh giá (bảng 1). (Xem thêm mục ‘Nguyên nhân và đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
Tiếp cận chẩn đoán – Khi đánh giá bệnh nhân viêm họng cấp, chúng tôi sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống (sơ đồ 1) nhằm phân loại những bệnh nhân có thể chẩn đoán lâm sàng là hội chứng virus đường hô hấp, những bệnh nhân cần xét nghiệm GAS hoặc các tác nhân gây bệnh có thể điều trị được khác như HIV, và những bệnh nhân có tình trạng nặng hoặc đe dọa tính mạng. Việc chỉ định xét nghiệm COVID-19 tùy thuộc vào tỷ lệ lưu hành tại địa phương và/hoặc tiền sử tiếp xúc. (Xem thêm mục ‘Đánh giá’ ở dưới.)
Nghi ngờ viêm họng do virus – Đối với những bệnh nhân có triệu chứng gợi ý mạnh mẽ nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus (bảng 8 và hình 1), chẩn đoán viêm họng do virus có thể được xác định trên lâm sàng sau khi đã loại trừ SARS-CoV-2. Không cần xét nghiệm GAS hoặc các tác nhân khác, trừ khi bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ của một nguyên nhân cụ thể có thể điều trị được (ví dụ: yếu tố nguy cơ nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục). (Xem thêm mục ‘Nhận diện bệnh nhân mắc các hội chứng virus đường hô hấp khác’ ở dưới.)
Khi nào cần xét nghiệm GAS – Xét nghiệm GAS được chỉ định cho những bệnh nhân có hội chứng lâm sàng phù hợp với viêm họng do GAS (ví dụ: sốt, amidan có giả mạc/tiết dịch và sưng hạch cổ) và không có các đặc điểm của nhiễm trùng đường hô hấp trên do virus (hình 1). Khi việc chỉ định xét nghiệm không rõ ràng nếu chỉ dựa vào lâm sàng, chúng tôi sử dụng tiêu chuẩn Centor (bảng 9) để hướng dẫn quyết định. Thông thường, chúng tôi sẽ xét nghiệm viêm họng do liên cầu ở những bệnh nhân có ≥ 3 tiêu chuẩn Centor. (Xem thêm mục ‘Xác định đối tượng cần xét nghiệm GAS’ ở dưới.)
Phương pháp xét nghiệm GAS – Việc sử dụng đơn độc xét nghiệm nhanh tìm kháng nguyên có độ nhạy cao thường là đủ để chẩn đoán viêm họng do GAS. Nuôi cấy họng tiếp theo chỉ dành cho một số bệnh nhân chọn lọc có nguy cơ cao gặp biến chứng, những người tiếp xúc gần với người có nguy cơ biến chứng cao, hoặc những người sống ở vùng có tỷ lệ lưu hành GAS và/hoặc sốt thấp khớp cấp cao. Các xét nghiệm khuếch đại axit nucleic (NAATs) ngày càng phổ biến. Do có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, NAATs có thể được sử dụng thay thế cho xét nghiệm nhanh tìm kháng nguyên (RADT) hoặc làm xét nghiệm theo dõi cho những bệnh nhân nghi ngờ cao viêm họng do GAS nhưng có kết quả RADT âm tính. (Xem thêm mục ‘Xét nghiệm GAS’ ở dưới.)
Đánh giá nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục – Quá trình đánh giá cũng nên bao gồm khai thác tiền sử tình dục (bảng 10) và đánh giá các yếu tố nguy cơ nhiễm HIV. Mặc dù HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục là nguyên nhân ít gặp gây viêm họng cấp, nhưng đây là những bệnh có thể điều trị được và có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe cộng đồng. (Xem thêm mục ‘Đánh giá nguy cơ nhiễm HIV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác’ ở dưới.)
Bệnh nặng và biến chứng – Mặc dù hiếm gặp, việc nhận biết các dấu hiệu và triệu chứng của nhiễm trùng nặng, nhiễm trùng xâm lấn và tắc nghẽn đường hô hấp trên (bảng 6 và bảng 7) là một phần quan trọng trong đánh giá. Những bệnh nhân có các dấu hiệu này có thể cần được ổn định tình trạng khẩn cấp và/hoặc chuyển tuyến đến khoa cấp cứu hoặc nội trú để được chăm sóc thêm. (Xem thêm mục ‘Nhu cầu quản lý khẩn cấp’ ở dưới.)
Diễn tiến lâm sàng – Đa số bệnh nhân viêm họng cấp có thể được chẩn đoán lâm sàng là hội chứng virus đường hô hấp sau khi loại trừ SARS-CoV-2 và/hoặc có kết quả xét nghiệm GAS âm tính. Những bệnh nhân này thường hồi phục trong vòng 5 đến 7 ngày mà không cần điều trị đặc hiệu. Bệnh nhân viêm họng do GAS thường hồi phục nhanh, thường trong vòng 24 đến 72 giờ sau khi bắt đầu dùng kháng sinh. Nếu không cải thiện trong khoảng thời gian này, cần nghi ngờ các chẩn đoán thay thế hoặc biến chứng. (Xem thêm mục ‘Xét nghiệm các tác nhân khác’ và ‘Theo dõi’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
