TÓM TẮT
Định nghĩa – Hội chứng đột tử trẻ sơ sinh (SIDS) được định nghĩa là trường hợp tử vong đột ngột ở trẻ dưới một tuổi mà không tìm được nguyên nhân sau khi đã tiến hành điều tra kỹ lưỡng, bao gồm khám nghiệm tử thi đầy đủ, xem xét hiện trường tử vong và rà soát tiền sử lâm sàng. (Xem ‘Định nghĩa’ ở dưới.)
Dịch tễ học – SIDS là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ từ một tháng đến một tuổi tại Hoa Kỳ. Tỷ lệ SIDS đạt đỉnh trong khoảng từ hai đến bốn tháng tuổi, và 90% các trường hợp xảy ra trước sáu tháng tuổi. Khoảng 12% các trường hợp tử vong đột ngột không rõ nguyên nhân ở trẻ sơ sinh (SUIDs) xảy ra trong giai đoạn sơ sinh và 4% xảy ra trong tuần đầu tiên sau sinh. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)
Cơ chế – Cơ chế gây đột tử hiện chưa được làm rõ. Giả thuyết thuyết phục nhất cho rằng có sự bất thường ở thân não hoặc chậm trưởng thành liên quan đến điều hòa thần kinh hoặc kiểm soát hô hấp tuần hoàn, kết hợp với một yếu tố khởi kích như tắc nghẽn đường thở. Cơ chế này nhiều khả năng liên quan đến các bất thường trong dẫn truyền serotonin (5-hydroxytryptamine [5-HT]). (Xem ‘Bệnh sinh’ ở dưới.)
Yếu tố nguy cơ – Các yếu tố nguy cơ đã được xác định đối với SIDS bao gồm (bảng 2) (xem ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới):
- Tiếp xúc với khói thuốc lá
- Tuổi mẹ dưới 20
- Sinh non (ngưng thở ở trẻ sinh non không phải là một yếu tố nguy cơ độc lập)
- Tư thế ngủ nằm sấp
- Đệm hoặc ga trải giường quá mềm
- Môi trường ngủ quá nóng
Các biện pháp giảm thiểu nguy cơ SIDS – Các lâm sàng viên nên hướng dẫn dự phòng cho tất cả người chăm sóc trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ về thực hành ngủ an toàn nhằm giảm thiểu nguy cơ SIDS. Đáng tiếc là việc tư vấn này hiện nay chưa được thực hiện nhất quán, đặc biệt là các khía cạnh ngoài tư thế ngủ nằm ngửa, và các thói quen ngủ không an toàn vẫn còn phổ biến. (Xem ‘Sự tuân thủ hạn chế đối với hướng dẫn ngủ an toàn’ ở dưới.)
Nội dung tư vấn phù hợp bao gồm các biện pháp sau (xem ‘Tư thế và môi trường ngủ’ ở dưới):
- Ngủ nằm ngửa – Chúng tôi khuyến cáo tất cả trẻ sơ sinh nên được đặt nằm ngửa trong mỗi giấc ngủ (Khuyến cáo 1B). Không khuyến cáo cho trẻ ngủ nằm nghiêng. Khuyến cáo này áp dụng cho trẻ đủ tháng và trẻ sinh non bắt đầu từ tuần thứ 32 của tuổi sau kinh cuối hoặc sớm hơn. (Xem ‘Tư thế ngủ’ ở dưới.)
- Môi trường ngủ an toàn – Các thực hành ngủ an toàn bổ sung bao gồm (hình 1) (xem ‘Môi trường ngủ’ và ‘Tư thế và môi trường ngủ’ ở dưới):
- Trẻ nên ngủ trên bề mặt cứng được thiết kế chuyên biệt cho trẻ sơ sinh (cũi, nôi hoặc giường nhỏ)
- Không đặt gối, thú nhồi bông hoặc các vật dụng mềm khác trong cũi
- Không sử dụng miếng chắn xung quanh cũi, chăn, ga trải giường lỏng lẻo, mặc quá nhiều quần áo hoặc dùng thiết bị định vị tư thế ngủ
- Trẻ không nên ngủ trên nệm hơi, ngay cả khi nệm đã được bơm căng hoàn toàn
- Hạn chế ngủ chung giường; tuy nhiên, ngủ chung phòng (ngủ trong phòng của cha mẹ/người chăm sóc nhưng không ngủ cùng giường với cha mẹ/người chăm sóc (hình 2)) có thể làm giảm nguy cơ SIDS
- Cai thuốc lá ở cha mẹ – Phụ nữ mang thai nên tránh hút thuốc trong thai kỳ do những ảnh hưởng đến nguy cơ SIDS, bên cạnh các tác động bất lợi khác của thuốc lá. Việc trẻ tiếp xúc với khói thuốc thụ động sau sinh cũng có khả năng làm tăng nguy cơ SIDS. Việc cai thuốc lá ở người mẹ được thảo luận chi tiết trong phần riêng. (Xem ‘Yếu tố nguy cơ từ mẹ’, ‘Các biện pháp khác’ và “Sử dụng thuốc lá và nicotine trong thai kỳ: Chiến lược cai thuốc và các lựa chọn điều trị”.)
- Nuôi con bằng sữa mẹ – Nên khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ vì tác dụng có lợi trong việc giảm nguy cơ SIDS cũng như các lợi ích đã được thiết lập khác. (Xem thêm “Lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ đối với trẻ sơ sinh”.)
- Không có lợi ích từ máy theo dõi tại nhà – Sử dụng máy theo dõi hô hấp – tuần hoàn (CR) tại nhà không phải là một chiến lược hiệu quả để giảm nguy cơ SIDS. Các máy theo dõi CR có tỷ lệ báo động giả cao và không cho thấy khả năng làm giảm tỷ lệ mắc SIDS. Các vấn đề này được thảo luận chi tiết trong phần riêng. (Xem thêm “Sử dụng máy theo dõi hô hấp tuần hoàn tại nhà cho trẻ sơ sinh”.)
