TÓM TẮT
Nguyên nhân – Chóng mặt là triệu chứng của cảm giác vận động ảo, phổ biến nhất là cảm giác bản thân hoặc môi trường xung quanh đang quay cuồng.
Nguyên nhân gây chóng mặt có thể do rối loạn hệ thống tiền đình ngoại biên, bao gồm mê đạo tiền đình và phần tiền đình của dây thần kinh sọ số VIII, hoặc do các tổn thương trong hệ thần kinh trung ương, thường gặp nhất là tại thân não hoặc tiểu não (bảng 1). Các bệnh lý nền có thể lành tính và tự giới hạn, hoặc nghiêm trọng, đe dọa tính mạng. (Xem thêm “Nguyên nhân gây chóng mặt”.)
Đặc điểm bệnh sử – Các đặc điểm bệnh sử, đặc biệt là tính chất và diễn tiến thời gian của triệu chứng, giúp khẳng định tình trạng chóng mặt và định hướng nguyên nhân gây bệnh (bảng 2). (Xem ‘Bệnh sử’ và ‘Tiếp cận chẩn đoán’ ở dưới.)
- Các cơn chóng mặt tái diễn kéo dài dưới một phút thường là chóng mặt kịch phát lành tính do tư thế (BPPV).
- Một cơn chóng mặt đơn độc kéo dài từ vài phút đến vài giờ có thể do migraine hoặc do thiếu máu cục bộ thoáng qua tại mê đạo hoặc thân não.
- Các cơn chóng mặt tái diễn trong bệnh Meniere hoặc bệnh lý tiền đình tái phát thường kéo dài nhiều giờ nhưng cũng có thể ngắn hơn.
- Chóng mặt khởi phát cấp tính và kéo dài liên tục có thể gặp trong viêm dây thần kinh tiền đình, bệnh lý hủy myelin (xơ cứng rải rác), hoặc đột quỵ thân não/tiểu não.
Rung giật nhãn cầu – Rung giật nhãn cầu là biểu hiện lâm sàng của triệu chứng chóng mặt. Sự hiện diện của rung giật nhãn cầu giúp khẳng định bệnh nhân thực sự chóng mặt chứ không phải các dạng choáng váng khác. Tuy nhiên, việc không thấy rung giật nhãn cầu không loại trừ chẩn đoán chóng mặt. (Xem thêm “Tiếp cận bệnh nhân chóng mặt”, mục ‘Rung giật nhãn cầu’.)
Các đặc điểm của rung giật nhãn cầu, bao gồm hướng (ngang, xoay, dọc), khả năng ức chế khi cố định nhìn, và việc hướng rung giật có thay đổi theo vị trí nhìn hay không, giúp gợi ý tổn thương tại trung ương hay ngoại biên (bảng 3 và hình 1). (Xem thêm mục ‘Rung giật nhãn cầu’ ở dưới.)
Các triệu chứng và dấu hiệu thần kinh khác – Tê bì, yếu cơ, rối loạn dáng đi rõ rệt, nhìn đôi và nói khó hướng tới nguyên nhân gây chóng mặt từ trung ương. Tuy nhiên, việc thiếu các dấu hiệu này không loại trừ nguyên nhân trung ương (bảng 3). (Xem thêm mục ‘Mất thăng bằng và rối loạn dáng đi’ và ‘Các dấu hiệu thần kinh khác’ ở dưới.)
Các triệu chứng và dấu hiệu thính học – Sự hiện diện của rối loạn thính giác, ù tai hoặc đau tai hướng tới nguyên nhân chóng mặt ngoại biên. Tuy nhiên, việc không có các triệu chứng này không loại trừ nguyên nhân ngoại biên. (Xem thêm mục ‘Xét nghiệm thính lực tại phòng khám’ ở dưới.)
Khám tiền đình – Đối với bệnh nhân chóng mặt kéo dài khởi phát cấp tính, quy trình thăm khám bao gồm: nghiệm pháp xung đầu (head impulse test), đánh giá rung giật nhãn cầu thay đổi hướng và nghiệm pháp lệch mắt (skew deviation) — gọi chung là khám HINTS — sẽ hữu ích trong việc phân biệt chóng mặt ngoại biên và trung ương (hình 1). (Xem thêm mục ‘Các dấu hiệu tiền đình khác’ ở dưới, “Viêm dây thần kinh tiền đình và viêm mê đạo”, mục ‘Biểu hiện lâm sàng’ và “Hội chứng mạch máu não tuần hoàn sau”, mục ‘Phân biệt chóng mặt do đột quỵ với chóng mặt ngoại biên’.)
Nghiệm pháp Dix-Hallpike có giá trị nhất trong việc xác định chẩn đoán BPPV ở những bệnh nhân có các cơn chóng mặt kịch phát (hình 3 và bảng 5). (Xem thêm mục ‘Nghiệm pháp Dix-Hallpike’ ở dưới.)
Chẩn đoán hình ảnh thần kinh – MRI và chụp mạch cộng hưởng từ (MRA) được chỉ định cho bệnh nhân nghi ngờ chóng mặt do nguyên nhân trung ương, bao gồm cả những trường hợp có các dấu hiệu hoặc triệu chứng rối loạn chức năng thân não (hình 1).
Trong trường hợp chóng mặt cấp tính kéo dài, cần chụp MRI hoặc CT khẩn cấp để loại trừ biến cố mạch máu tại tiểu não hoặc thân não ở những bệnh nhân lớn tuổi, có yếu tố nguy cơ tim mạch, đau đầu, hoặc có kết quả thăm khám không điển hình của bệnh lý tiền đình ngoại biên (hình 1). (Xem thêm mục ‘Hình ảnh học não’ ở dưới.)
Đo thính lực – Đo thính lực hữu ích trong việc xác định chẩn đoán bệnh Meniere và đánh giá tình trạng mất thính lực trong các nguyên nhân gây chóng mặt ngoại biên khác. (Xem thêm mục ‘Các xét nghiệm khác’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
