TÓM TẮT
Cơ chế bệnh sinh – Nguy cơ tăng đường huyết (được định nghĩa là nồng độ glucose >125 mg/dL [6,9 mmol/L]) ở trẻ sinh non cao hơn so với trẻ sinh đủ tháng, được cho là do đáp ứng insulin suy giảm, ức chế sản xuất glucose tại gan không hoàn toàn và tăng tiết các hormone đối kháng insulin liên quan đến stress. (Xem ‘Cơ chế bệnh sinh’ và ‘Định nghĩa’ ở dưới.)
Nguyên nhân – Nguyên nhân phổ biến nhất gây tăng đường huyết ở trẻ sơ sinh là truyền glucose tĩnh mạch, đặc biệt là ở trẻ có cân nặng sinh rất thấp (VLBW, cân nặng <1500 g). Các yếu tố góp phần khác bao gồm đáp ứng stress đối với bệnh lý nặng, nhiễm trùng huyết và các thuốc gây tăng đường huyết (ví dụ: phenytoin, glucocorticoids, thuốc kích thích beta-adrenergic). Một nguyên nhân hiếm gặp là đái tháo đường sơ sinh, nội dung này được thảo luận riêng. (Xem ‘Nguyên nhân’ ở dưới và “Đái tháo đường sơ sinh: Đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán và quản lý”.)
Theo dõi thường quy – Tất cả bệnh nhân truyền glucose tĩnh mạch cần được theo dõi đường huyết định kỳ. Với hầu hết trẻ sơ sinh, theo dõi hàng ngày là đủ. Tuy nhiên, cần theo dõi thường xuyên hơn trong các trường hợp sau (xem ‘Tiếp cận của chúng tôi’ ở dưới):
- Trẻ có cân nặng sinh cực thấp (ELBW, cân nặng <1000 g)
- Trẻ có bệnh lý nặng, nhiễm trùng huyết hoặc các tình trạng stress khác
- Trẻ đang truyền insulin
Quản lý – Đối với trẻ sơ sinh có xác định tăng đường huyết (đường huyết >180 mg/dL [10 mmol/L]), chúng tôi đề xuất tiếp cận quản lý theo từng bước như sau (xem ‘Quản lý’ ở dưới):
- Xử lý các nguyên nhân tiềm ẩn – Nếu có thể, hãy ngưng các thuốc gây tăng đường huyết. (Xem ‘Thuốc’ ở dưới.)
Đối với bệnh nhân có dấu hiệu và triệu chứng nhiễm trùng huyết, cần cấy máu và sử dụng kháng sinh theo kinh nghiệm như đã thảo luận riêng. (Xem “Nhiễm trùng huyết do vi khuẩn ở trẻ sơ sinh: Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán ở trẻ sơ sinh ≥35 tuần tuổi thai” và “Nhiễm trùng huyết do vi khuẩn ở trẻ sơ sinh: Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán ở trẻ sơ sinh sinh <35 tuần tuổi thai”.)
- Cung cấp thêm các nguồn năng lượng – Đối với trẻ truyền glucose thông qua nuôi dưỡng tĩnh mạch (PN), cần cung cấp thêm dung dịch acid amin và nhũ tương lipid làm cơ chất cho quá trình tân tạo đường. Nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa nên được bắt đầu sớm nhất có thể để giảm dần và ngưng nuôi dưỡng tĩnh mạch. Các vấn đề này được thảo luận chi tiết trong các bài viết riêng. (Xem “Nuôi dưỡng tĩnh mạch ở trẻ sinh non” và “Tiếp cận nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa ở trẻ sinh non”.)
- Giảm tốc độ truyền glucose (GIR) – Đối với hầu hết trẻ sơ sinh tăng đường huyết, chúng tôi đề xuất giảm GIR xuống còn 4 đến 6 mg/kg/phút như một can thiệp ban đầu thay vì điều trị bằng insulin sớm (Khuyến cáo 2C). Việc này được thực hiện bằng cách giảm nồng độ dextrose trong dịch truyền tĩnh mạch hoặc dung dịch nuôi dưỡng tĩnh mạch. Tuy nhiên, nồng độ dextrose tối thiểu phải được duy trì ở mức 5%. (Xem ‘Hạ GIR’ ở dưới.)
- Liệu pháp insulin – Đối với trẻ sơ sinh tăng đường huyết dai dẳng (đường huyết >200 mg/dL [11,1 mmol/L]) dù đã giảm GIR, hoặc những trẻ tăng cân kém do giảm lượng calo khi hạ GIR, chúng tôi đề xuất sử dụng liệu pháp insulin (Khuyến cáo 2C). (Xem ‘Liệu pháp insulin’ ở dưới.)
- Liều lượng – Insulin thường ban đầu được dùng dưới dạng liều bolus 0,05 đến 0,1 đơn vị/kg truyền tĩnh mạch trong 15 phút. Sau đó, theo dõi đường huyết mỗi 30 đến 60 phút. Nếu cần, liều bolus có thể lặp lại mỗi 4 đến 6 giờ, tối đa 3 liều. Nếu đường huyết vẫn cao sau 3 liều bolus, bắt đầu truyền insulin liên tục với liều khởi đầu 0,01 đến 0,05 đơn vị/kg/giờ truyền tĩnh mạch. (Xem ‘Liều lượng và cách dùng’ ở dưới.)
- Theo dõi – Đường huyết nên được theo dõi trong vòng 30 phút đến 1 giờ sau khi bắt đầu truyền và sau bất kỳ thay đổi nào về GIR hoặc liều insulin. Đường huyết cần được theo dõi mỗi giờ cho đến khi ổn định, sau đó giảm tần suất theo dõi. (Xem ‘Theo dõi’ ở dưới.)
- Đường huyết mục tiêu – Đối với hầu hết trẻ sơ sinh điều trị bằng insulin, chúng tôi đề xuất mức đường huyết mục tiêu từ 150 đến <200 mg/dL (8,3 đến <11 mmol/L) thay vì kiểm soát đường huyết chặt chẽ (đường huyết <150 mg/dL [8,3 mmol/L]) (Khuyến cáo 2B). (Xem ‘Khoảng đường huyết mục tiêu’ ở dưới.)
Tiên lượng – Tăng đường huyết ở trẻ sơ sinh có liên quan đến việc tăng nguy cơ xảy ra các kết cục bất lợi ngắn hạn và dài hạn; tuy nhiên, hiện chưa rõ liệu đây là nguyên nhân trực tiếp góp phần gây ra bệnh tật và tử vong ở đối tượng này hay chỉ đơn thuần là một dấu hiệu cho thấy mức độ nghiêm trọng của bệnh. (Xem ‘Tiên lượng’ ở dưới.)
