TÓM TẮT
- Định nghĩa:
Hội chứng xương đói là tình trạng hạ canxi máu mức độ nặng và kéo dài, xảy ra sau phẫu thuật cắt tuyến cận giáp hoặc ít gặp hơn là phẫu thuật cắt tuyến giáp, mặc dù nồng độ hormone tuyến cận giáp (PTH) bình thường hoặc thậm chí tăng cao. Một hội chứng hạ canxi máu ít nghiêm trọng hơn có thể xảy ra ở bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối (ESKD) đang được điều trị bằng các thuốc mô phỏng canxi (calcimimetics). (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
- Yếu tố nguy cơ:
Các yếu tố nguy cơ bao gồm thể tích u tuyến cận giáp được cắt bỏ, nồng độ urea máu (BUN) trước mổ, nồng độ phosphatase kiềm trước mổ và tuổi cao. Hiện chưa rõ liệu các yếu tố nguy cơ này có áp dụng được cho bệnh nhân ESKD thực hiện phẫu thuật cắt tuyến cận giáp do cường tuyến cận giáp thứ phát hay không. (Xem ‘Yếu tố nguy cơ’ ở dưới.)
- Đặc điểm lâm sàng:
Các đặc điểm lâm sàng của hội chứng xương đói chủ yếu do tình trạng hạ canxi máu, kèm theo đó là hạ phosphat máu, hạ magiê máu và tăng kali máu ở mức độ nhẹ hơn. Các triệu chứng hạ canxi máu bao gồm co giật cơ (tetany), co giật, loạn nhịp tim và co thắt thanh quản. Tình trạng hạ magiê máu có thể góp phần gây ra hạ canxi máu kháng trị bằng cách làm giảm bài tiết PTH và gây ra tình trạng kháng PTH. (Xem ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
- Theo dõi hạ canxi máu:
Cần theo dõi sát nồng độ canxi huyết thanh để phòng ngừa và điều trị hạ canxi máu có triệu chứng. Ở những bệnh nhân sau phẫu thuật cắt tuyến cận giáp, chúng tôi đề xuất đo nồng độ canxi huyết thanh từ 2 đến 4 lần mỗi ngày trong vài ngày đầu sau mổ. Việc đo canxi ion hóa được ưu tiên hơn so với đo tổng canxi huyết thanh. (Xem ‘Hạ canxi máu’ ở dưới.)
Điều trị Hạ canxi máu
Hạ canxi máu có thể được điều trị bằng cách bổ sung canxi đường uống hoặc đường tĩnh mạch, hoặc thông qua lọc máu. Đối với những bệnh nhân đã phẫu thuật cắt tuyến cận giáp, chúng tôi đề xuất các phương pháp tiếp cận sau. (Xem ‘Hạ canxi máu’ ở dưới.)
Bổ sung canxi đường uống (2 đến 4 g canxi nguyên tố [50 đến 100 mmol] mỗi ngày) nên được bắt đầu ngay khi bệnh nhân có thể nuốt được. Nếu nồng độ phosphat huyết thanh bình thường hoặc thấp, nên cho uống canxi giữa các bữa ăn để tối đa hóa sự hấp thu tại ruột và giảm thiểu sự gắn kết với phosphat.
Chỉ định canxi đường tĩnh mạch nếu bệnh nhân có tình trạng giảm canxi ion hóa huyết thanh nhanh và tiến triển, hoặc xuất hiện các triệu chứng liên quan đến hạ canxi máu, bao gồm co giật cơ (tetany) rõ rệt hoặc tiềm tàng (dấu hiệu Chvostek hoặc Trousseau), co giật, loạn nhịp tim, co thắt thanh quản, hoặc nồng độ canxi ion hóa dưới 1,0 mmol/L (4 mg/dL), hoặc tổng canxi huyết thanh dưới 7,5 mg/dL (1,9 mmol/L).
Chúng tôi cũng chỉ định vitamin D hoạt tính (calcitriol) cho tất cả bệnh nhân hạ canxi máu sau phẫu thuật cắt tuyến cận giáp. Liều calcitriol thông thường là 0,5 mcg uống hai lần mỗi ngày hoặc 1 mcg tiêm tĩnh mạch mỗi ngày.
Lọc máu có thể được sử dụng để điều chỉnh tình trạng hạ canxi máu. Bệnh nhân có thể được lọc máu với dịch lọc có nồng độ canxi cao (3,5 mEq/L [1,75 mmol/L]), hoặc có thể truyền canxi tĩnh mạch trong quá trình lọc máu. Đối với bệnh nhân đang chạy thận phúc mạc liên tục, có thể thêm từ một đến ba ống calcium gluconate vào mỗi túi dịch lọc phúc mạc.
Kiểm tra canxi huyết thanh hàng tuần sau khi xuất viện cho đến khi nồng độ này ổn định trên 8,0 mg/dL.
Hạ magiê máu và hạ phosphat máu
-
Cần theo dõi sát nồng độ phosphat và magiê huyết thanh sau phẫu thuật cắt tuyến cận giáp. Việc điều chỉnh tình trạng hạ magiê máu có thể góp phần giúp cải thiện tình trạng hạ canxi máu. Thông thường, việc bổ sung phosphat để điều trị hạ phosphat máu nên được tránh ở bệnh nhân hội chứng xương đói vì phosphat có thể kết hợp với canxi và làm giảm thêm nồng độ canxi huyết tương. (Xem ‘Hạ magiê máu và hạ phosphat máu’ ở dưới.)
Tăng kali máu
-
Nồng độ kali huyết thanh cần được theo dõi sát ở bệnh nhân ESKD. Những bệnh nhân này nên được lọc máu vào ngày thứ nhất hoặc thứ hai sau mổ, ưu tiên sử dụng phác đồ không dùng heparin. (Xem ‘Tăng kali máu’ ở dưới.)
Phòng ngừa
-
Để phòng ngừa hội chứng xương đói, hầu hết các bác sĩ lâm sàng đều khuyến cáo sử dụng calcitriol trước mổ. Điều trị bằng cinacalcet (đơn trị liệu hoặc kết hợp với calcitriol) để ức chế nồng độ PTH và giảm quá trình tái cấu trúc xương có thể làm giảm mức độ nghiêm trọng của hội chứng xương đói, tuy nhiên cần có thêm kinh nghiệm lâm sàng về phương pháp này trước khi đưa ra khuyến cáo chính thức. (Xem ‘Phòng ngừa’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
