TÓM TẮT
Đặc điểm của tiếng rít thanh quản
Tiếng rít thanh quản (stridor) là âm thanh đơn âm, cao vút, nghe rõ nhất ở vùng cổ trước (video 1). Âm thanh này thường xuất hiện trong thì hít vào, nhưng đôi khi có thể nghe thấy trong thì thở ra hoặc trong suốt chu kỳ hô hấp. Nguyên nhân gây ra tiếng rít là do sự hẹp đường hô hấp trên hoặc đường hô hấp trung tâm. (Xem ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)
Tiếng rít thanh quản có thể do tắc nghẽn tại nhiều vị trí khác nhau ở vùng ngoài lồng ngực hoặc trong lồng ngực (hình 1):
- Tiếng rít xuất phát từ vùng ngoài lồng ngực thường rõ hơn trong thì hít vào và có xu hướng giảm dần khi thở ra (hình 2).
- Tiếng rít do tắc nghẽn tại thanh môn (dây thanh âm) có thể chỉ xuất hiện trong thì hít vào hoặc xuất hiện trong cả hai thì hít vào và thở ra.
- Tắc nghẽn đường thở nghiêm trọng và cố định thường gây ra tiếng rít hai pha (cả thì hít vào và thở ra).
- Hẹp khí quản đoạn gần (tắc nghẽn trong lồng ngực) có thể gây ra tiếng rít trong thì thở ra (hình 3), tuy nhiên, hầu hết các loại tắc nghẽn đường thở trong lồng ngực khác thường gây ra tiếng khò khè thô thay vì tiếng rít. (Xem ‘Dấu hiệu nghe’ ở dưới.)
Nguyên nhân – Tiếng rít thanh quản có thể là hệ quả của nhiều bệnh lý khác nhau, bao gồm cả bẩm sinh hoặc mắc phải (bảng 1A-B). Thời điểm khởi phát, tốc độ diễn tiến và các triệu chứng đi kèm giúp thu hẹp chẩn đoán phân biệt. (Xem ‘Bệnh sử’ ở dưới.)
Nguyên nhân phổ biến nhất gây tiếng rít ở trẻ em là viêm thanh khí phế quản (croup), thường có khởi phát triệu chứng từ từ (trong vài giờ đến vài ngày), kèm theo nghẹt mũi, khàn tiếng và ho ông ổng, có hoặc không kèm sốt. (Xem ‘Khởi phát cấp tính hoặc bán cấp’ ở dưới.)
Các triệu chứng nặng hoặc diễn tiến nhanh kèm sốt gợi ý đến viêm nắp thanh quản hoặc viêm khí quản do vi khuẩn. Những bệnh lý này hiếm gặp nhưng có thể đe dọa tính mạng. Khởi phát cấp tính không kèm sốt có thể gặp trong croup co thắt, hít sặc dị vật, bỏng đường hô hấp hoặc phản vệ (bảng 1B). (Xem ‘Khởi phát cấp tính hoặc bán cấp’ ở dưới.)
Các dị tật bẩm sinh có thể gây tiếng rít thông qua cơ chế tắc nghẽn nội tại hoặc ngoại lai đường hô hấp trên. Đa số khởi phát trong vài tuần đầu đời, nhưng triệu chứng có thể ngắt quãng; một số dị tật như nang phế quản hoặc khe thanh quản có thể biểu hiện muộn hơn trong thời thơ ấu (bảng 1A). (Xem ‘Mạn tính’ ở dưới.)
Đánh giá
Việc đánh giá ban đầu trẻ có tiếng rít thanh quản phải bắt đầu bằng một cuộc thăm khám nhanh để xác định những bệnh nhân cần can thiệp ngay hoặc có nguy cơ suy hô hấp cấp. Các bước then chốt bao gồm đánh giá sự thông thoáng của đường hô hấp trên, mức độ gắng sức hô hấp và hiệu quả của chức năng hô hấp. (Xem phần ‘Đánh giá’ trong “Đánh giá cấp cứu tắc nghẽn đường hô hấp trên cấp tính ở trẻ em”.)
Sau khi bệnh sử và thăm khám lâm sàng đã thu hẹp các khả năng chẩn đoán, các chẩn đoán hình ảnh và/hoặc nội soi đường thở trực tiếp sẽ được lựa chọn để đánh giá sâu hơn. Chẩn đoán viêm thanh khí phế quản (croup) chủ yếu dựa vào lâm sàng; chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm thường không cần thiết đối với những bệnh nhân có đặc điểm điển hình. (Xem ‘Đánh giá lâm sàng’ và ‘Xét nghiệm chẩn đoán’ ở dưới.)
