TÓM TẮT
Mục tiêu giảm cân – Mức giảm từ 5% đến 7% trọng lượng cơ thể mang lại nhiều lợi ích sức khỏe đáng kể và nên được đặt làm mục tiêu giảm cân khởi đầu. (Xem thêm mục ‘Mục tiêu giảm cân’ ở dưới.)
Tốc độ giảm cân kỳ vọng – Giảm cân có liên quan trực tiếp đến sự chênh lệch giữa năng lượng nạp vào và năng lượng tiêu hao của cá nhân. Việc cắt giảm lượng calo nạp vào thấp hơn mức tiêu hao sẽ giúp đạt được tốc độ giảm cân khởi đầu có thể dự đoán được dựa trên mức thâm hụt năng lượng. Tuy nhiên, giữa các cá nhân có sự khác biệt đáng kể, do đó việc theo dõi sát sao lượng năng lượng nạp vào là yếu tố thiết yếu. Cần giáo dục bệnh nhân hiểu rằng bản thân quá trình giảm cân sẽ làm giảm mức tiêu hao năng lượng, từ đó dẫn đến tình trạng chững cân (plateau) là điều khó tránh khỏi nếu không tiếp tục cắt giảm thêm lượng calo nạp vào (hình 1). (Xem thêm mục ‘Tốc độ giảm cân’ ở dưới.)
Lựa chọn chế độ ăn – Mục tiêu của liệu pháp dinh dưỡng là cắt giảm tổng lượng calo tiêu thụ. Chúng tôi đề nghị ưu tiên lựa chọn mô hình ăn uống lành mạnh, chẳng hạn như chế độ ăn DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) hoặc chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải, thay vì chỉ tập trung vào một nhóm chất dinh dưỡng cụ thể (Khuyến cáo 2B). Các chế độ ăn được ưu tiên bao gồm: hạn chế carbohydrate tinh chế, thịt chế biến sẵn, thực phẩm nhiều natri và chất béo chuyển hóa; sử dụng điều độ thịt đỏ chưa qua chế biến, gia cầm, trứng và sữa; tăng cường tiêu thụ trái cây, các loại hạt, cá, rau xanh, dầu thực vật, ngũ cốc nguyên hạt ít qua chế biến, các loại đậu và sữa chua. (Xem thêm mục ‘Lựa chọn chế độ ăn’ ở dưới.)
Nhiều chiến lược dinh dưỡng khác nhau có thể giúp cắt giảm hiệu quả lượng calo và hỗ trợ giảm cân. Việc ra quyết định chung (shared decision making) giữa bác sĩ và bệnh nhân sẽ giúp đảm bảo lựa chọn chiến lược dinh dưỡng phù hợp nhất, dựa trên thói quen ăn uống, sở thích thực phẩm, phong cách học tập, khả năng tiếp nhận, cũng như khả năng kiểm soát cảm giác đói, duy trì sự tuân thủ và đảm bảo niềm vui trong ăn uống của từng bệnh nhân.
Sự tuân thủ chế độ ăn – Sự tuân thủ là yếu tố tiên quyết quan trọng nhất để giảm cân thành công, bất kể lựa chọn chế độ ăn nào. Các chiến lược thay đổi hành vi đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tính bền vững của bất kỳ mô hình ăn uống nào. (Xem thêm mục ‘Điều chỉnh khuyến cáo cho từng bệnh nhân’ ở dưới và “Béo phì ở người lớn: Liệu pháp hành vi”.)
Các loại chế độ ăn – Nếu lựa chọn chế độ ăn ít carbohydrate, cần khuyến khích bổ sung các nguồn chất béo lành mạnh (chất béo không bão hòa đơn và đa) và protein (cá, các loại hạt, đậu và gia cầm). Nếu chọn chế độ ăn ít chất béo, cần tăng cường tiêu thụ các carbohydrate lành mạnh (trái cây, rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt) để bù đắp. (Xem thêm mục ‘Các loại chế độ ăn’ ở dưới.)
Duy trì giảm cân – Mặc dù nhiều người giảm cân thành công thông qua chế độ ăn kiêng, nhưng đa số sau đó đều tăng cân trở lại phần lớn hoặc toàn bộ số cân đã giảm (bảng 3). Vì sự tuân thủ lâu dài với chế độ ăn duy trì cân nặng có lẽ là yếu tố quyết định thành công quan trọng nhất, nên chế độ ăn tối ưu sẽ phụ thuộc vào sở thích và các yếu tố cá nhân. Các can thiệp về vận động thể lực và hành vi cũng có thể hỗ trợ bệnh nhân duy trì kết quả giảm cân. (Xem thêm mục ‘Duy trì giảm cân’ ở dưới.)
