Tổng quan về điều trị mất ngủ ở người lớn

TÓM TẮT

Đánh giá trước điều trị

• Rối loạn mất ngủ thường có nhiều nguyên nhân khác nhau (bảng 11). Cần đánh giá tất cả bệnh nhân về các yếu tố tiền đề và yếu tố khởi phát (ví dụ: trầm cảm, lo âu, đau), các thuốc hoặc chất dùng kèm có thể gây ảnh hưởng đến giấc ngủ (bảng 2), cũng như các phản ứng nhận thức và hành vi kém thích nghi đối với tình trạng mất ngủ (bảng 1 và bảng 3). (Xem ‘Đánh giá ban đầu và tư vấn’ ở dưới.)

Mất ngủ ngắn hạn

• Mất ngủ ngắn hạn (<3 tháng) thường do căng thẳng tâm lý hoặc sinh lý và thường có tính chất tự giới hạn, kéo dài từ vài ngày đến vài tuần.

Đối với những bệnh nhân có mức độ khó chịu nhẹ hoặc có thể kiểm soát được, chúng tôi hướng dẫn về vệ sinh giấc ngủ (bảng 3), trấn an và lập kế hoạch theo dõi lâm sàng. Nếu tình trạng mất ngủ vẫn tiếp diễn khi tái khám, cần đánh giá lại mức độ khó chịu và tiến hành xử trí như mất ngủ mạn tính ở phần dưới. (Xem ‘Cách tiếp cận mất ngủ cấp tính’ ở dưới.)

Khi mất ngủ cấp tính ở mức độ nặng hoặc đi kèm với sự khó chịu đáng kể, chúng tôi cân nhắc sử dụng thuốc điều trị mất ngủ trong thời gian ngắn để giải quyết tình trạng suy giảm chức năng ban ngày và kiểm soát tình trạng lo âu về giấc ngủ đang gia tăng (thuật toán 1). Việc lựa chọn thuốc được xem xét riêng. (Xem “Điều trị bằng thuốc cho chứng mất ngủ ở người trưởng thành”, mục ‘Lựa chọn thuốc’.)

Mất ngủ mạn tính (rối loạn mất ngủ)

• Bệnh nhân mất ngủ mạn tính (≥3 tháng) gặp các khó khăn về giấc ngủ kéo dài từ vài tháng đến vài năm và thường diễn tiến theo chu kỳ thuyên giảm rồi tái phát (bảng 12).

Ở hầu hết bệnh nhân mất ngủ mạn tính, chúng tôi đề xuất liệu pháp nhận thức hành vi cho chứng mất ngủ (CBT-I) là liệu pháp hàng đầu thay vì sử dụng thuốc (Khuyến cáo 2B). CBT-I có hiệu quả tương đương, tránh được các rủi ro khi dùng thuốc và cung cấp cho bệnh nhân các kỹ năng sử dụng suốt đời, mặc dù hiệu quả không mang lại tức thì. (Xem ‘Tổng quan về liệu pháp nhận thức hành vi’ ở dưới.)

Ở những bệnh nhân có mức độ khó chịu nặng (ví dụ: suy giảm chức năng ban ngày hoặc lo âu quá mức về tình trạng mất ngủ), việc kết hợp sử dụng thuốc với CBT-I là hợp lý, vì điều này có thể tăng cường khả năng tuân thủ các khía cạnh hạn chế giấc ngủ và kiểm soát kích thích của CBT-I. (Xem ‘Lựa chọn liệu pháp ban đầu’ ở dưới.)

Khi sử dụng thuốc cho mất ngủ mạn tính, việc lựa chọn cần được cá thể hóa dựa trên tuổi tác, các bệnh đồng mắc của bệnh nhân, loại triệu chứng mất ngủ, hồ sơ tác dụng phụ, chi phí, cũng như sự ưu tiên của bác sĩ và bệnh nhân (thuật toán 1 và bảng 8A-C). Các thực hành kê đơn an toàn có thể giúp giảm thiểu các rủi ro thường gặp của thuốc điều trị mất ngủ (bảng 13). (Xem “Điều trị bằng thuốc cho chứng mất ngủ ở người trưởng thành”, mục ‘Lựa chọn thuốc’.)

Theo dõi và giám sát

Bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc dài hạn cần được tái khám ít nhất 6 tháng một lần để đánh giá lại nhu cầu dùng thuốc và củng cố các thói quen ngủ tối ưu. (Xem ‘Đánh giá đáp ứng’ ở dưới.)

Việc cố gắng ngừng các thuốc an thần là một nhiệm vụ quan trọng nhưng khó khăn, do bệnh nhân thường lo lắng về sự quay trở lại của tình trạng mất ngủ. Để ngừng liệu pháp dài hạn, cần giảm liều chậm (ví dụ: trong nhiều tháng), lý tưởng nhất là kết hợp với CBT-I. (Xem ‘Giảm liều thuốc’ ở dưới.)

Các đối tượng đặc biệt

• Các đối tượng đặc biệt cần cân nhắc thêm về điều trị bao gồm người cao tuổi, bệnh nhân có các rối loạn tâm thần, thần kinh và rối loạn giấc ngủ đồng mắc, cũng như những người có các bệnh lý và tình trạng bệnh lý kèm theo. (Xem ‘Các cân nhắc điều trị cho các nhóm đối tượng cụ thể’ ở dưới.)