Phản ứng quá mẫn với các loại insulin

TÓM TẮT

Phản ứng quá mẫn với insulin người là hiếm gặp – Các phản ứng quá mẫn với insulin người và các chất tương tự insulin là tình trạng không phổ biến. Những phản ứng này có thể khởi phát do bản thân phân tử insulin hoặc do các chất phụ gia có trong chế phẩm; tình trạng này có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và ở bệnh nhân đái tháo đường type 1 hoặc type 2. Trong hầu hết các trường hợp, các thay đổi trên da được nghi ngờ là biểu hiện của tình trạng quá mẫn với insulin thực chất có nguyên nhân khác, chẳng hạn như kích ứng tại vị trí tiêm hoặc một bệnh lý da liễu khác. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Phản ứng có thể xảy ra tức thì hoặc muộn – Các phản ứng quá mẫn được phân loại thành phản ứng tức thì hoặc phản ứng muộn. Bệnh sử lâm sàng cần tập trung vào tốc độ xuất hiện các dấu hiệu và triệu chứng sau khi tiêm để phân biệt phản ứng tức thì với phản ứng muộn, cũng như sự hiện diện hoặc vắng mặt của các triệu chứng toàn thân. (Xem ‘Các loại phản ứng quá mẫn’ ở dưới.)

Các phản ứng tức thì thường phát triển trong vòng một giờ sau tiêm và đôi khi diễn tiến nhanh hơn nhiều. Những phản ứng hiếm gặp này có biểu hiện đa dạng, từ ban đỏ tại chỗ hoặc sẩn ngứa tại vị trí tiêm cho đến sốc phản vệ toàn thân với các biểu hiện như mày đay toàn thân, ngứa, phù mạch hoặc hạ huyết áp (bảng 1). Các phản ứng này được cho là phản ứng miễn dịch type I qua trung gian immunoglobulin E (IgE) đối với insulin hoặc các thành phần phụ gia, như protamine (bảng 2A và bảng 2B). Các phản ứng tức thì có xu hướng trở nên trầm trọng hơn theo thời gian, do đó cần được đánh giá và xử trí tích cực.

Các phản ứng muộn xuất hiện sau một giờ, thường là vài giờ cho đến một hoặc hai ngày sau tiêm. Các biểu hiện phổ biến bao gồm thay đổi da dạng chàm hoặc tình trạng cứng da hoặc nốt tại vị trí tiêm. Các phản ứng muộn thường tự thoái triển theo thời gian.

Phản ứng tức thì – Các can thiệp ban đầu cho bệnh nhân nghi ngờ có phản ứng tức thì với các chế phẩm insulin phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của phản ứng. Bệnh nhân đã trải qua phản vệ và cần tiếp tục điều trị bằng insulin nên được nhập viện khẩn cấp để được quản lý đa chuyên khoa. Đối với các phản ứng nhẹ hơn, các lựa chọn bao gồm thay đổi chế phẩm insulin theo kinh nghiệm và sử dụng chất đồng vận thụ thể glucagon-like peptide 1 (GLP-1), điều trị triệu chứng bằng thuốc kháng histamine hoặc glucocorticoid (nếu phản ứng nhẹ và khu trú), và cân nhắc ngừng liệu pháp insulin (khả thi ở một số bệnh nhân đái tháo đường type 2). (Xem ‘Can thiệp ban đầu’ ở dưới.)

Chẩn đoán phản ứng quá mẫn tức thì với insulin dựa trên bệnh sử lâm sàng gợi ý, bằng chứng của sự mẫn cảm tức thì với insulin (thông qua test lẩy da/test trong da và/hoặc định lượng IgE miễn dịch) hoặc với thành phần phụ gia (biểu mẫu 1), và loại trừ các nguyên nhân khác gây ra triệu chứng. Chỉ định chuyển chuyên khoa dị ứng là cần thiết. Cần thực hiện đánh giá tình trạng quá mẫn tức thì nếu phản ứng của bệnh nhân có bất kỳ đặc điểm nào của phản ứng tức thì. (Xem ‘Chuyển chuyên khoa đánh giá dị ứng’ ở dưới.)

Nếu xác định có dị ứng tức thì với một loại insulin hoặc chất phụ gia cụ thể, tình trạng dị ứng này cần được ghi nhận và giải thích rõ cho bệnh nhân. Trong một số trường hợp, có thể tránh tác nhân gây dị ứng bằng cách lựa chọn chế phẩm thay thế (bảng 2B). Đối với những bệnh nhân không thể xác định chế phẩm thay thế hoặc không đạt được kiểm soát đường huyết thỏa đáng khi dùng các loại insulin khác, chúng tôi đề xuất thực hiện giải mẫn cảm với loại insulin mong muốn (bảng 4) (Khuyến cáo 2C). Các báo cáo trường hợp đã mô tả việc sử dụng liệu pháp kháng IgE, ghép tụy và thuốc ức chế miễn dịch trong các trường hợp phức tạp. (Xem ‘Quản lý dị ứng đã xác định’ ở dưới.)

Phản ứng muộn – Các phản ứng muộn tại vị trí tiêm insulin thường là thoáng qua, tự thoái triển trong vòng vài tuần dù vẫn tiếp tục điều trị. Các biện pháp ban đầu nhằm giảm thiểu triệu chứng bao gồm các liệu pháp bôi tại chỗ hoặc thuốc kháng histamine đường uống. Nếu phản ứng không cải thiện sau vài tháng, việc chuyển khám chuyên khoa dị ứng hoặc da liễu là phù hợp để xác định nguyên nhân, vì việc đánh giá thường yêu cầu thực hiện test áp da (patch testing), test da với kết quả đọc muộn và/hoặc sinh thiết da. (Xem ‘Đối với phản ứng muộn’ ở dưới và ‘Phản ứng muộn’ ở dưới.)