TÓM TẮT
Hệ thống lệ và chức năng của nước mắt – Nước mắt và màng nước mắt được sản xuất bởi tuyến lệ và các tuyến lệ phụ, sau đó thoát qua hệ thống dẫn lưu lệ (hình 1). Nước mắt có vai trò bôi trơn, làm sạch các mảnh vụn trên bề mặt nhãn cầu, ngăn ngừa nhiễm trùng và tạo bề mặt khúc xạ nhẵn cho mắt (giác mạc). Tình trạng tắc nghẽn, tổn thương hoặc viêm hệ thống lệ có thể dẫn đến bất thường trong sản xuất hoặc dẫn lưu nước mắt, gây chảy nước mắt kéo dài và tiết dịch nhãn cầu. (Xem thêm mục ‘Giải phẫu và sinh lý hệ thống lệ’ ở dưới.)
Căn nguyên – Nguyên nhân gây chảy nước mắt kéo dài và tiết dịch nhãn cầu rất đa dạng, từ những tình trạng tự giới hạn (ví dụ: viêm kết mạc dị ứng hoặc do virus, tắc ống lệ mũi bẩm sinh) đến những bệnh lý đe dọa thị lực (ví dụ: chấn thương mắt, glôcôm, viêm màng bồ đào), đòi hỏi phải chuyển chuyên khoa mắt kịp thời để đánh giá và điều trị. Trong số đó, tắc ống lệ mũi bẩm sinh là nguyên nhân phổ biến nhất. Các bệnh lý này và những dấu hiệu lâm sàng tương ứng được tóm tắt trong bảng (bảng 1). (Xem thêm mục ‘Các bệnh lý chủ yếu gặp ở trẻ nhũ nhi hoặc trẻ nhỏ’ và ‘Các bệnh lý gặp ở nhiều nhóm tuổi’ ở dưới.)
Tiếp cận đánh giá và chẩn đoán – Quá trình đánh giá bắt đầu bằng việc khai thác bệnh sử toàn diện và thăm khám lâm sàng. Trong hầu hết các trường hợp, chẩn đoán có thể được xác định dựa trên tập hợp các dấu hiệu từ đánh giá lâm sàng (bảng 1). Đặc biệt, việc xác định có hay không có chấn thương phối hợp với các dấu hiệu khác sẽ giúp thu hẹp chẩn đoán phân biệt (sơ đồ 1). Một số bệnh nhân chọn lọc có thể cần thực hiện thêm các xét nghiệm để đánh giá sâu hơn hoặc xác nhận chẩn đoán. (Xem thêm mục ‘Đánh giá’ ở dưới.)
Bệnh sử – Các khía cạnh quan trọng khi khai thác bệnh sử bao gồm:
- Tuổi khi khởi phát triệu chứng hoặc khi đến khám.
- Tiền sử chấn thương liên quan (yếu tố khởi phát) hoặc các triệu chứng ở mắt và toàn thân khác (ví dụ: sợ ánh sáng, ngứa, đau, ho).
- Các yếu tố làm trầm trọng thêm hoặc cải thiện triệu chứng (ví dụ: các biện pháp điều trị tại nhà hoặc tác nhân gây kích ứng từ môi trường).
- Đặc điểm và thời gian tiết dịch mắt (ví dụ: cấp tính hay mạn tính, dịch mủ hay dịch trong).
- Tiền sử y khoa (các bệnh lý mạn tính, bất thường sọ mặt, các thuốc đang sử dụng).
(Xem thêm mục ‘Bệnh sử’ ở dưới.)
Khám lâm sàng – Khám mắt bao gồm đánh giá thị lực và hành vi, khám các phần phụ của mắt (ví dụ: mí mắt, lông mi, tuyến lệ (hình 1)) và phân đoạn trước (ví dụ: kết mạc, giác mạc, đồng tử, mống mắt, thủy dịch (hình 2A-B)). Những dấu hiệu tại phần phụ và phân đoạn trước của mắt đặc biệt quan trọng đối với trẻ em bị chảy nước mắt kéo dài. Tùy vào các triệu chứng khai thác được từ bệnh sử, có thể cần thăm khám thêm các cơ quan khác (ví dụ: khám phổi khi có các triệu chứng đường hô hấp trên). (Xem thêm mục ‘Khám lâm sàng’ ở dưới.)
Cận lâm sàng – Các xét nghiệm laboratory hoặc chẩn đoán hình ảnh bổ sung có thể được chỉ định để đánh giá sâu hơn các triệu chứng hoặc bệnh lý phối hợp được phát hiện qua bệnh sử và thăm khám. Các xét nghiệm chuyên sâu về hệ thống lệ thường không cần thiết, nhưng có thể thực hiện trên một số bệnh nhân chọn lọc để đánh giá rối loạn dẫn lưu, sản xuất hoặc chức năng nước mắt (ví dụ: nghiệm pháp test thuốc nhuộm – dye disappearance test để đánh giá tắc ống lệ mũi). (Xem thêm mục ‘Xét nghiệm hệ thống lệ cho bệnh nhân chọn lọc’ ở dưới.)
Chuyển chuyên khoa – Cần chuyển bệnh nhân đến bác sĩ nhãn khoa trong các trường hợp sau:
- Nghi ngờ glôcôm (gợi ý bởi tình trạng chảy nước mắt kèm theo sợ ánh sáng, co thắt mi, và/hoặc đường kính giác mạc lớn hoặc không đối xứng (hình 3) ở trẻ nhỏ).
- Các tình trạng đe dọa thị lực khác (ví dụ: viêm màng bồ đào, chấn thương mắt nghiêm trọng, có bằng chứng suy giảm thị lực).
- Nang ống lệ (dacryocystocele) (hình 7).
Bệnh nhân bị chấn thương vùng ổ mắt hoặc vùng mặt nghiêm trọng có thể cần xử trí cấp cứu. Các chỉ định chuyển tuyến khác đã được tóm tắt ở trên. (Xem thêm mục ‘Chỉ định chuyển chuyên khoa mắt’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
