TÓM TẮT
Tổng quan – Mặc dù một số tình trạng có thể khởi phát viêm tụy cấp, nhưng chỉ một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân có các yếu tố tiền đề này tiến triển thành viêm tụy cấp. Ví dụ, tỷ lệ mắc viêm tụy cấp chỉ từ 3 đến 7% ở bệnh nhân sỏi mật và 10% ở bệnh nhân rối loạn sử dụng rượu. (Xem ‘Sự kiện khởi phát’ ở dưới.)
Viêm tụy do rượu – Hiện chưa rõ tại sao viêm tụy do rượu chỉ xảy ra sau nhiều năm uống rượu mà không xuất hiện sau một đợt uống rượu quá mức ở những người không quen sử dụng rượu. Tuy nhiên, một số cơ chế đã được đề xuất (xem ‘Viêm tụy do rượu’ ở dưới):
- Tăng nhạy cảm của tế bào nang tụy đối với cholecystokinin (CCK), dẫn đến kích hoạt sớm các zymogen
- Tăng cường tác động của CCK lên sự kích hoạt các yếu tố phiên mã, nhân tố hạt nhân kappa B (NF-kB) và protein kích hoạt-1 (AP-1)
- Tạo ra các chất chuyển hóa độc hại như acetaldehyde và ester ethyl của axit béo
- Tăng nhạy cảm của tuyến tụy với tác động độc hại của virus Coxsackie B3
- Kích hoạt tế bào hình sao tụy bởi acetaldehyde và stress oxy hóa, dẫn đến tăng sản xuất collagen và các protein ma trận khác
Viêm tụy do sỏi mật – Hai yếu tố được cho là sự kiện khởi phát trong viêm tụy do sỏi mật: trào ngược mật vào ống tụy do tắc nghẽn tạm thời bóng Vater trong quá trình sỏi di chuyển, hoặc tắc nghẽn tại bóng Vater thứ phát sau sỏi hoặc phù nề do sỏi đi qua. (Xem ‘Viêm tụy do sỏi mật’ ở dưới.)
Yếu tố nguy cơ di truyền – Việc kích hoạt sớm các zymogen tụy ngay trong tuyến tụy cũng được đề xuất là cơ chế bệnh sinh cho các đợt viêm tụy cấp ở bệnh nhân viêm tụy di truyền. (Xem “Viêm tụy liên quan đến các yếu tố nguy cơ di truyền”.)
Đột biến gen CFTR – Cơ chế gây viêm tụy cấp của đột biến CFTR hiện chưa rõ ràng. Một giả thuyết cho rằng các đột biến này liên quan đến việc sản xuất dịch tụy cô đặc hơn và có tính axit cao hơn, dẫn đến tắc nghẽn ống tụy hoặc thay đổi chức năng tế bào nang. (Xem ‘Đột biến gen điều hòa dẫn truyền xuyên màng xơ nang (CFTR)’ ở dưới.)
Những thay đổi cấp tính giai đoạn sớm – Ngày càng rõ ràng rằng yêu cầu then chốt để khởi phát viêm tụy cấp là sự kích hoạt các enzyme tiêu protein trong lòng nang tụy, cuối cùng dẫn đến tổn thương tự tiêu hủy tuyến tụy. (Xem ‘Sự kích hoạt các enzyme tiêu protein trong lòng nang tụy’ ở dưới.)
Đáp ứng viêm tại tụy và ngoài tụy (toàn thân) được thúc đẩy bởi sự kích hoạt NF-kB. Stress lưới nội chất và stress oxy hóa, cùng với sự khởi động con đường tự thực (autophagy) bị lỗi, là những yếu tố quan trọng khác trong bệnh sinh, bên cạnh vai trò của TLR4 (họ thụ thể Toll-Like). (Xem ‘Kích hoạt nhân tố hạt nhân kappa B (NF-kB)’ ở dưới.)
Các enzyme tụy được kích hoạt, sự suy giảm vi tuần hoàn và giải phóng các chất trung gian gây viêm dẫn đến tổn thương và hoại tử tụy diễn tiến nhanh. Tuy nhiên, khoảng 80% bệnh nhân viêm tụy chỉ phát triển thể viêm tụy kẽ thay vì viêm tụy hoại tử; các yếu tố giúp hạn chế tổn thương tụy hiện vẫn chưa được hiểu rõ. (Xem ‘Hóa hướng động bạch cầu, giải phóng cytokine và stress oxy hóa’ ở dưới.)
Đáp ứng toàn thân – Một số bệnh nhân tổn thương tụy nặng phát triển hội chứng đáp ứng viêm toàn thân (SIRS), có thể do các enzyme tụy hoạt hóa và cytokine giải phóng vào tuần hoàn từ tuyến tụy bị viêm. Hội chứng đáp ứng chống viêm bù trừ (CARS) giúp cân bằng với SIRS và dẫn đến hồi phục. Sự mất cân bằng giữa SIRS và CARS dẫn đến suy đa tạng nặng với tỷ lệ bệnh tật và tử vong cao. Nguyên nhân gây mất cân bằng này hiện chưa rõ. (Xem ‘Đáp ứng toàn thân’ ở dưới.)
Chuyển vị vi khuẩn – Ở bệnh nhân viêm tụy cấp, hàng rào niêm mạc ruột bị tổn thương, dẫn đến hiện tượng chuyển vị vi khuẩn, có thể gây nhiễm trùng tại chỗ và toàn thân. Hệ quả của chuyển vị vi khuẩn từ ruột trong viêm tụy cấp có thể gây tử vong. Nhiễm trùng vi khuẩn tại chỗ ở mô tụy và quanh tụy xảy ra ở khoảng 30% bệnh nhân viêm tụy cấp nặng, tiềm tàng nguy cơ suy đa tạng và các di chứng kèm theo. (Xem ‘Chuyển vị vi khuẩn’ ở dưới.)
Viêm ruột và sự chuyển vị của vi sinh vật cũng như nội độc tố (endotoxin) đóng vai trò trong tổn thương phổi cấp thông qua kích hoạt NF-kB và giải phóng cytokine tiếp theo.
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
