TÓM TẮT
Giải phẫu – Nếp gấp màng hoạt dịch (plica) là một di tích phôi thai thường gặp trong cộng đồng. Bình thường, đây là một dải mô mỏng, có mạch máu, mềm dẻo, xuất phát từ thành màng hoạt dịch và băng qua khớp màng hoạt dịch. Vị trí của nếp gấp này có thể nằm ở vùng trên xương bánh chè, vùng trong, vùng dưới xương bánh chè hoặc vùng ngoài của khớp gối (hình 1). (Xem ‘Dịch tễ học’ và ‘Giải phẫu và phân loại’ ở dưới.)
Sinh lý bệnh – Chấn thương trực tiếp do lực tác động mạnh vào khớp gối, tổn thương lặp đi lặp lại hoặc kích ứng từ các bất thường nội khớp khác có thể khiến nếp gấp màng hoạt dịch trở nên dày lên, xơ hóa, giảm tưới máu và gây đau. Các triệu chứng xuất hiện khi dải mô mất tính mềm dẻo này cọ xát vào lồi cầu trong xương đùi hoặc bị kẹt giữa xương bánh chè và lồi cầu xương đùi. (Xem ‘Định nghĩa’ và ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)
Chẩn đoán lâm sàng – Chẩn đoán được gợi ý dựa trên tiền sử đau vùng trước trong khớp gối sau chấn thương trực tiếp, chấn thương xoắn hoặc tổn thương lặp đi lặp lại; tình trạng đau tăng lên khi ngồi xổm, quỳ, leo cầu thang hoặc ngồi lâu (dấu hiệu rạp chiếu phim – theater sign). Bệnh nhân có thể ghi nhận tiếng lục cục hoặc cảm giác kẹt khớp khi gấp gối.
Các dấu hiệu thực thể thay đổi tùy trường hợp. Với hội chứng nếp gấp màng hoạt dịch trong, có thể thấy sưng mô mềm nhẹ ở ngay phía trong bờ xương bánh chè. Khi sờ nắn cẩn thận, có thể phát hiện một gờ mô chắc, đau, chạy song song hoặc hơi chéo so với bờ trong xương bánh chè. Các dấu hiệu gợi ý khác bao gồm căng cơ tứ đầu đùi và cơ hamstring, cùng kết quả dương tính với nghiệm pháp nếp gấp màng hoạt dịch trong (hình 4) và nghiệm pháp duỗi gối (hình 5). (Xem ‘Chẩn đoán’ và ‘Các nghiệm pháp kích thích’ ở dưới.)
Chẩn đoán hình ảnh – Chẩn đoán hình ảnh thường không giúp xác định bệnh mà chủ yếu được thực hiện để loại trừ các bệnh lý khớp gối khác. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ và ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)
Điều trị ban đầu – Giai đoạn điều trị cấp tính tập trung vào giảm đau thông qua điều chỉnh hoạt động, chườm lạnh và sử dụng ngắn hạn các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs; ví dụ: ibuprofen). (Xem ‘Giai đoạn cấp (tuần đầu tiên)’ ở dưới.)
Tiêm Glucocorticoid – Tiêm glucocorticoid không được chỉ định thường quy. Tuy nhiên, việc tiêm trực tiếp vào nếp gấp gây đau khi có thể sờ thấy rõ ràng có thể mang lại hiệu quả nếu các biện pháp điều trị bảo tồn không đáp ứng sau 6 đến 8 tuần. (Xem ‘Giai đoạn cấp (tuần đầu tiên)’ ở dưới.)
Vật lý trị liệu – Khi cơn đau ban đầu đã thuyên giảm, chúng tôi khuyến nghị bệnh nhân mắc hội chứng nếp gấp màng hoạt dịch thực hiện vật lý trị liệu để khắc phục tình trạng căng và yếu cơ (Khuyến cáo 2C). Lý tưởng nhất là các bài tập nên được thực hiện dưới sự hướng dẫn của chuyên gia vật lý trị liệu trong giai đoạn đầu. Các bài tập thường bao gồm:
- Bài tập kéo giãn hàng ngày hoặc hai lần mỗi ngày cho các nhóm cơ bị căng: cơ tứ đầu đùi, cơ khép hông (ví dụ: cơ khép lớn), cơ bụng chân và cơ hamstring. (Xem ‘Giai đoạn hồi phục’ ở dưới.)
- Bài tập tăng cường sức mạnh cho cơ tứ đầu đùi và các cơ dạng hông. (Xem ‘Giai đoạn hồi phục’ ở dưới.)
- Xử lý các yếu tố cơ học góp phần gây vẹo trong khớp gối quá mức (có thể xác định qua nghiệm pháp squat một chân) bằng vật lý trị liệu.
Chỉ định chuyển tuyến – Nếu bệnh nhân tuân thủ hạn chế hoạt động và tập vật lý trị liệu nhưng không cải thiện sau 4 đến 6 tháng, cần hội chẩn chuyên khoa chấn thương chỉnh hình hoặc y học thể thao để đánh giá nguyên nhân gây đau khác hoặc, nếu xác định là hội chứng nếp gấp màng hoạt dịch, sẽ đánh giá lại phác đồ vật lý trị liệu. Can thiệp phẫu thuật có thể được cân nhắc trong trường hợp này. Phương pháp phẫu thuật bao gồm cắt bỏ nếp gấp xơ qua nội soi khớp. (Xem ‘Chỉ định chuyển tuyến chấn thương chỉnh hình’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
