TÓM TẮT
Bệnh lý gân vùng cổ chân ngoài
- Nguyên nhân và biểu hiện lâm sàng – Các gân thường xuyên tổn thương nhất bao gồm gân mác dài hoặc gân mác ngắn. Bệnh lý gân có thể do bất kỳ hoạt động nào gây áp lực lên các gân này, bao gồm chạy trên bề mặt nghiêng hoặc không bằng phẳng, các môn thể thao đòi hỏi chuyển hướng nhanh và di chuyển ngang (ví dụ: bóng đá, bóng bầu dục Mỹ, bóng rổ) và trượt patin với giày trượt lỏng hoặc không vừa vặn.
Bệnh nhân thường than phiền về tình trạng đau cổ chân ngoài tăng dần trong vài tuần mà không liên quan đến một chấn thương cấp tính. Bệnh nhân có thể đi khập khiễng nhẹ và có cảm giác lục cục dọc theo vùng cổ chân ngoài. Điểm đau thường khu trú ngay phía sau mắt cá ngoài và có thể lan dọc theo đường đi của gân xuống dưới. Cơn đau thường tái hiện khi thực hiện động tác gập mu và xoay ngoài cổ chân kháng lực. Tình trạng bán trật hoặc trật gân mác làm tăng nguy cơ dẫn đến bệnh lý gân. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng và thăm khám thực thể’ ở dưới.)
- Xử trí – Điều trị bệnh lý gân mác bao gồm chăm sóc bảo tồn, trong đó có nghỉ ngơi tương đối. Việc sử dụng miếng đệm gót ngoài và băng cổ chân có thể giúp giảm áp lực lên các gân. Các bài tập tăng cường sức mạnh ly tâm là một phần thiết yếu của vật lý trị liệu. Chương trình phục hồi chức năng được mô tả chi tiết trong văn bản. (Xem ‘Điều trị’ ở dưới.)
Bệnh lý gân vùng cổ chân trong
- Nguyên nhân và biểu hiện lâm sàng – Bệnh lý gân vùng cổ chân trong thường gặp nhất ở gân chày sau hoặc gân gấp ngón cái dài (FHL). Trong hầu hết các trường hợp bệnh lý gân chày sau, cơn đau tăng dần trong vài tuần. Một số bệnh nhân có thể nhớ lại một chấn thương xoắn cổ chân nhẹ, điều này dễ dẫn đến chẩn đoán nhầm với bong gân cổ chân trong.
Bệnh nhân điển hình than đau quanh vùng sau trong cổ chân. Tình trạng sưng có thể xuất hiện ở vị trí cách điểm bám của gân vào xương ghe vài centimet về phía gần. Một dấu hiệu thường gặp là “dấu hiệu quá nhiều ngón chân” (too many toes sign), khi quan sát từ phía sau, nhiều ngón chân lộ ra hơn ở phía ngoài của bàn chân tổn thương. Các dấu hiệu thăm khám khác bao gồm việc nghiêng trong gót chân không hoàn toàn và khó khăn khi thực hiện động tác kiễng gót.
Khi bệnh tiến triển, có thể xảy ra rách một phần gân hoặc bong điểm bám, khiến vòm dọc của bàn chân bị sụp, dẫn đến “bàn chân bẹt” (pes planus). Sự sụp vòm này gây ra xoay giữa bàn chân, dẫn đến đau cổ chân ngoài, bàn chân dần dần “xoay ra ngoài” và có thể sấp quá mức. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng và thăm khám thực thể’ ở dưới.)
- Xử trí – Điều trị bệnh lý gân chày sau tùy thuộc vào mức độ tổn thương. Các tổn thương nhẹ và trung bình thường đáp ứng tốt với chăm sóc bảo tồn, bao gồm nghỉ ngơi, hỗ trợ cấu trúc và vật lý trị liệu (trong đó có các bài tập tăng cường sức mạnh ly tâm). Những trường hợp tổn thương nặng kèm theo cứng khớp dưới sên cần được chuyển đến bác sĩ phẫu thuật. (Xem ‘Bệnh lý gân chày sau’ ở dưới.)
Bệnh lý gân FHL thường gặp nhất ở các vũ công ballet cổ điển, nhưng cũng có thể phát triển ở những người tham gia các hoạt động yêu cầu gập lòng bàn chân và cổ chân mạnh, thường xuyên hoặc trong các môn thể thao nhảy. Cơn đau thường khởi phát âm thầm dọc theo mặt sau trong của cổ chân, phía sau mắt cá. Người khám có thể làm khởi phát cơn đau bằng cách cho bệnh nhân gập ngón cái kháng lực khi bàn chân đang ở tư thế gập lòng. Nếu gân bị đứt, bệnh nhân sẽ không thể gập ngón cái. Hầu hết các trường hợp bệnh lý gân FHL đáp ứng tốt với điều trị bảo tồn; trường hợp đứt hoàn toàn cần được chuyển phẫu thuật. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng và thăm khám thực thể’ và ‘Bệnh lý gân gấp ngón cái dài’ ở dưới.)
Bệnh lý gân vùng cổ chân trước
- Nguyên nhân và biểu hiện lâm sàng – Bệnh lý gân chày trước thường là chấn thương do quá tải mạn tính ở bệnh nhân trên 45 tuổi. Tình trạng này phổ biến ở những người đạp xe, chạy bộ tập leo dốc, cầu thủ bóng đá, và cũng có thể gặp ở những người leo núi dốc. Bệnh thường biểu hiện bằng tình trạng đau và sưng khởi phát âm thầm dọc theo đường đi của gân. Bệnh nhân có thể gặp khó khăn khi đi lại. Động tác gập mu cổ chân kháng lực làm tái hiện cơn đau và có thể cho thấy sự yếu cơ khi so sánh với bên đối diện. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng và thăm khám thực thể’ ở dưới.)
- Xử trí – Điều trị bảo tồn, bao gồm nghỉ ngơi, hỗ trợ cấu trúc và vật lý trị liệu (trong đó có các bài tập tăng cường sức mạnh ly tâm), thường mang lại hiệu quả. (Xem ‘Điều trị’ ở dưới.)
Xử trí chung cho tất cả các tổn thương
- Chẩn đoán hình ảnh – Ở những bệnh nhân không có tiền sử chấn thương cổ chân cấp tính và có biểu hiện gợi ý bệnh lý gân cổ chân, chúng tôi thường không chỉ định X-quang quy ước mà thực hiện siêu âm (US) để đánh giá các gân nghi ngờ tổn thương. Tại các phòng khám không có sẵn máy siêu âm, có thể chẩn đoán bệnh lý gân cổ chân chỉ dựa trên bệnh sử và thăm khám lâm sàng mà không cần hình ảnh học. Hình ảnh học có thể được chỉ định sau đó nếu điều trị bảo tồn không cải thiện. (Xem ‘Nghiên cứu hình ảnh’ ở dưới.)
- Chẩn đoán phân biệt – Chẩn đoán phân biệt đối với bệnh lý gân cổ chân chủ yếu bao gồm các bệnh lý cơ xương khớp, thần kinh và thấp khớp khác, đã được mô tả trong văn bản và phân loại theo vị trí. (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt bệnh lý gân cổ chân ngoài’, ‘Chẩn đoán phân biệt bệnh lý gân cổ chân trong’ và ‘Chẩn đoán phân biệt bệnh lý gân cổ chân trước’ ở dưới.)
- Theo dõi và quay lại hoạt động – Bệnh nhân bệnh lý gân cổ chân được tái khám mỗi 3 đến 4 tuần cho đến khi có thể quay lại mức độ hoạt động trước chấn thương. Khi bệnh nhân có thể vận động cổ chân hết tầm mà không đau và thực hiện được các hoạt động sinh hoạt hàng ngày bình thường, chúng tôi cho phép họ quay lại hầu hết các công việc và bắt đầu quay lại tập luyện thể thao dần dần. Vận động viên có thể thi đấu toàn diện trở lại khi chứng minh được khả năng thực hiện các cử động chức năng với tốc độ tối đa mà ít hoặc không còn đau. (Xem ‘Theo dõi và quay lại làm việc hoặc thể thao’ và ‘Phòng ngừa’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
