Tâm thần phân liệt ở người lớn: Đánh giá và điều trị lo âu đi kèm

TÓM TẮT

Lo âu trong tâm thần phân liệt

Lo âu thường gặp ở bệnh nhân tâm thần phân liệt và có liên quan đến diễn tiến lâm sàng cũng như tiên lượng kém hơn so với những bệnh nhân không kèm lo âu. (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Đặc điểm lâm sàng

Các triệu chứng lo âu rất đa dạng, có thể bao gồm: lo lắng quá mức hoặc kéo dài về công việc, sức khỏe hoặc các mối quan hệ xã hội; dễ cáu gắt; hành vi né tránh; sợ hãi; căng cơ; bồn chồn; trạng thái tăng cảnh giác; mệt mỏi; rối loạn giấc ngủ và kém tập trung. (Xem ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)

Đánh giá

Đối với tất cả bệnh nhân tâm thần phân liệt có triệu chứng lo âu tiến triển nặng hơn, bước đầu tiên là đánh giá các vấn đề về an toàn và nguy cơ tự sát. (Xem ‘Đánh giá’ và ‘Đánh giá nguy cơ tự sát’ ở dưới.)

Sau khi xác nhận an toàn cho bệnh nhân, chúng ta tiến hành đánh giá và xử trí các bệnh lý thực thể, các loại thuốc hoặc các nguyên nhân có thể đảo ngược khác có thể góp phần gây ra tình trạng lo âu (bảng 1 và bảng 2). (Xem ‘Loại trừ các nguyên nhân có thể đảo ngược’ ở dưới.)

Đánh giá và xử trí các tác dụng phụ của thuốc hướng thần có thể góp phần gây lo âu (ví dụ: chứng bồn chồn bất động – akathisia) (bảng 3). Cần thận trọng khi thay đổi phác đồ thuốc chống loạn thần ở những bệnh nhân đã đáp ứng tốt với điều trị. (Xem ‘Đánh giá và xử trí tác dụng phụ của thuốc chống loạn thần’ ở dưới.)

Xác định căn nguyên lo âu

Nếu tình trạng lo âu vẫn kéo dài sau khi đã xử trí các bệnh lý thực thể và tác dụng phụ của thuốc, chúng ta cần xem xét liệu lo âu là triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt nền hoặc là một rối loạn lo âu đi kèm. Việc phân biệt giữa hai căn nguyên này có thể gặp nhiều khó khăn. Thông thường, cần phải đánh giá bệnh nhân qua nhiều buổi khám để đưa ra chẩn đoán chính xác. (Xem ‘Lo âu do loạn thần tiến triển nặng’ và ‘Rối loạn lo âu đi kèm’ ở dưới.)

Xử trí

Đối với bệnh nhân tâm thần phân liệt có các triệu chứng lo âu có vẻ bắt nguồn từ tình trạng loạn thần nền, chúng ta điều trị bằng thuốc chống loạn thần. Việc này có thể cần tăng liều thuốc bệnh nhân đang sử dụng. (Xem ‘Lo âu do loạn thần tiến triển nặng’ ở dưới.)

Đối với bệnh nhân tâm thần phân liệt có rối loạn lo âu đi kèm, hướng điều trị ưu tiên tương tự như cách điều trị rối loạn lo âu ở những quần thể không có bệnh đồng mắc. (Xem ‘Rối loạn lo âu đi kèm’ ở dưới.)

Liệu pháp nhận thức – hành vi hỗ trợ hoặc các liệu pháp tâm lý khác có thể hữu ích cho những bệnh nhân không đáp ứng với điều trị bằng thuốc. (Xem ‘Liệu pháp tâm lý hỗ trợ’ ở dưới.)