Thiếu hụt Plasminogen

TÓM TẮT

Định nghĩa bệnh

• Thiếu hụt plasminogen (PLGD) là một rối loạn di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, do các biến thể gây bệnh ở cả hai allele của gen PLG gây ra. Plasminogen là tiền chất của plasmin, một yếu tố hỗ trợ quá trình làm lành vết thương, giải quyết tình trạng viêm và biểu mô hóa. Sự suy giảm chức năng plasminogen dẫn đến hình thành các màng giả giàu fibrin trên bề mặt niêm mạc, thường tại các vị trí tổn thương hoặc kích ứng. (Xem ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)

Tỷ lệ lưu hành

• PLGD là một rối loạn cực kỳ hiếm gặp với ước tính khoảng 12.000 trường hợp trên toàn thế giới; tuy nhiên, tình trạng chẩn đoán dưới mức thực tế có thể xảy ra. Khoảng 1 trong 400 cá thể là người mang gen dị hợp tử. (Xem ‘Dịch tễ học’ ở dưới.)

Các phát hiện lâm sàng

• Các biểu hiện lâm sàng thay đổi tùy thuộc vào vị trí tổn thương (bảng 1). (Xem ‘Đặc điểm lâm sàng’ ở dưới.)
• Viêm kết mạc dạng gỗ là biểu hiện thường gặp nhất.
• Ngoài ra còn có các tổn thương ở miệng và đường hô hấp, tổn thương hệ tiêu hóa, hệ tiết niệu-sinh dục và các biểu hiện ở hệ thần kinh trung ương.
• Các màng giả có thể đe dọa thị lực và gây tắc nghẽn (đường hô hấp, hệ tiết niệu-sinh dục, hệ thần kinh trung ương [CNS]), có thể dẫn đến nguy cơ đe dọa tính mạng.
• Tỷ lệ thuyên tắc huyết khối tĩnh mạch (VTE) dường như không tăng.

Đánh giá

Quá trình đánh giá bắt đầu bằng thăm khám lâm sàng và khai thác tiền sử gia đình. (Xem ‘Đánh giá’ ở dưới.)

Xét nghiệm cận lâm sàng nên bao gồm đo hoạt độ plasminogen và kháng nguyên (nồng độ protein) (thuật toán 1). Các xét nghiệm đông máu tiêu chuẩn không có giá trị chẩn đoán. (Xem ‘Xét nghiệm cận lâm sàng và di truyền’ ở dưới.)

Chẩn đoán phân biệt rất rộng, bao gồm xơ nang, nhiễm amyloid, bệnh liên quan đến IgG4, hội chứng Sjögren và bệnh protein lipid (lipoid proteinosis). (Xem ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)

Xét nghiệm di truyền có thể giúp khẳng định chẩn đoán và hỗ trợ đánh giá những người thân trực hệ. (Xem ‘Tư vấn và xét nghiệm cho người thân trực hệ’ ở dưới.)

Điều trị

• (Xem ‘Điều trị’ ở dưới.)
• Liệu pháp thay thế plasminogen (dạng chế phẩm cô đặc plasminogen chiết xuất từ huyết tương) có thể giúp các tổn thương thuyên giảm và biến mất (thuật toán 2). Liệu pháp này có thể giúp cứu sống bệnh nhân, bảo vệ thị lực hoặc giảm tỷ lệ bệnh tật ở những cá nhân có biểu hiện đe dọa chức năng cơ quan. Thuốc nhỏ mắt chứa plasminogen cô đặc có hiệu quả đối với viêm kết mạc dạng gỗ. (Xem ‘Thay thế plasminogen’ ở dưới.)

Phác đồ tối ưu vẫn chưa được xác định và có thể bao gồm dự phòng liên tục hoặc điều trị ngắt quãng, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và diễn tiến lâm sàng của từng cá nhân. Khoảng cách giữa các liều và thời gian điều trị cũng được cá thể hóa.

Việc phối hợp chăm sóc thông qua Trung tâm Điều trị Hemophilia (HTC) hoặc các trung tâm chuyên khoa quốc gia khác tạo điều kiện để nhận được ý kiến từ các chuyên gia, tham gia vào các thử nghiệm lâm sàng và xét nghiệm cho người thân. Các nguồn lực của HTC được liệt kê ở trên. (Xem ‘Chuyển tuyến và phối hợp chăm sóc’ ở dưới.)

Việc quản lý chuyên khoa liên tục là rất quan trọng đối với những người mắc PLGD không có triệu chứng nhằm đảm bảo nếu các tổn thương có triệu chứng xuất hiện, chúng có thể được phát hiện và điều trị sớm.

Tiên lượng

• Những cá nhân được điều trị bằng liệu pháp thay thế plasminogen có thể thấy các màng giả thuyên giảm hoàn toàn và đáng kể trong vòng vài tuần đến vài tháng. Nếu không được thay thế, các màng giả có thể tiếp tục phát triển lớn hơn và gây rối loạn chức năng cơ quan; mất thị lực, thính lực, mất răng hoặc các di chứng khác. (Xem ‘Tiên lượng’ ở dưới.)