TÓM TẮT
Bối cảnh
- Sỏi ống mật chủ (còn gọi là sỏi đường mật) là tình trạng xuất hiện một hoặc nhiều viên sỏi trong ống mật chủ. Nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) giúp xác định chẩn đoán sỏi ống mật chủ, và các kỹ thuật hỗ trợ qua ERCP (ví dụ: cắt cơ vòng đường mật qua nội soi kết hợp lấy sỏi bằng rọ hoặc bóng kéo) thường được áp dụng để làm sạch ống mật chủ. (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)
Đánh giá trước thủ thuật
- Hầu hết bệnh nhân nghi ngờ mắc sỏi ống mật chủ thường đã được làm các xét nghiệm cận lâm sàng (xét nghiệm sinh hóa gan) và chẩn đoán hình ảnh (ví dụ: siêu âm qua thành bụng, chụp cộng hưởng từ mật tụy – MRCP, siêu âm nội soi). Do đó, thông thường không cần thực hiện thêm các xét nghiệm bổ sung trước khi tiến hành ERCP. (Xem ‘Đánh giá trước thủ thuật’ ở dưới và “Sỏi ống mật chủ: Biểu hiện lâm sàng, chẩn đoán và điều trị”.)
Mục tiêu của can thiệp nội soi
- Đối với bệnh nhân có sỏi ống mật chủ, mục tiêu của can thiệp nội soi là lấy sạch sỏi hoàn toàn ngay trong lần thủ thuật đầu tiên bằng cách cắt cơ vòng đường mật (tức là loại bỏ rào cản giải phẫu chính cản trở sỏi di chuyển) và tạo thuận lợi cho việc lấy sỏi ra ngoài (hình 1).
Bệnh nhân sỏi không biến chứng (sỏi đơn giản)
- Hầu hết bệnh nhân có sỏi ống mật chủ không biến chứng (tức là $\le 3$ viên sỏi và kích thước $< 1\text{ cm}$). Sau khi tiếp cận được cây đường mật, việc lấy sỏi thường được thực hiện bằng phương pháp cắt cơ vòng đường mật tiếp theo là kéo sỏi bằng ống thông bóng hoặc rọ (hình 1). (Xem ‘Bệnh nhân sỏi không biến chứng’ ở dưới.)
Bệnh nhân sỏi có biến chứng (sỏi phức tạp)
- Đối với đa số bệnh nhân có sỏi ống mật chủ phức tạp (bảng 1), việc tạo một lối thoát thành công thường đòi hỏi sự kết hợp giữa cắt một phần cơ vòng đường mật và nong bóng nhú Vater qua nội soi. Đối với các trường hợp sỏi cần phải tán nhỏ, việc lựa chọn phương pháp tán sỏi được cá thể hóa dựa trên đặc điểm của sỏi (ví dụ: kích thước, số lượng), giải phẫu ống mật chủ, trang thiết bị sẵn có và sở thích của bác sĩ nội soi. (Xem ‘Bệnh nhân sỏi có biến chứng’ ở dưới.)
- Các phương pháp tán sỏi bao gồm tán sỏi dưới hướng dẫn của nội soi ống mật chủ (tức là dùng điện thủy lực hoặc laser) và tán sỏi cơ học. Nội soi ống mật chủ hỗ trợ lấy sỏi hiệu quả bằng cách cung cấp hình ảnh quan sát trực tiếp và đường tiếp cận trực tiếp vào ống mật chủ. (Xem ‘Tán nhỏ sỏi’ ở dưới và “Nội soi ống mật chủ và ống tụy”.)
Chăm sóc sau thủ thuật
- Đối với phần lớn bệnh nhân còn túi mật và có sỏi ống mật chủ được can thiệp ERCP ban đầu, thủ thuật lấy sỏi nội soi sẽ được tiếp nối bằng phẫu thuật cắt túi mật chương trình nhằm giảm nguy cơ tái phát bệnh lý sỏi mật. Thời điểm phẫu thuật cắt túi mật và diễn biến tự nhiên của bệnh lý sỏi mật được bàn luận chi tiết ở các phần riêng biệt:
