Bệnh giun kim (Enterobiasis) và bệnh giun tóc (Trichuriasis)

TÓM TẮT

Dịch tễ học

− Enterobius vermicularis (giun kim) và Trichuris trichiura (giun tóc) là hai trong số các nhiễm giun tròn phổ biến nhất trên toàn thế giới. Nhiễm giun kim xảy ra ở cả vùng khí hậu ôn đới và nhiệt đới; đây là loại nhiễm giun sán phổ biến nhất tại Hoa Kỳ và Tây Âu. Nhiễm giun tóc thường gặp nhất ở các vùng khí hậu nhiệt đới. (Xem ‘Giới thiệu’ ở dưới.)

Nhiễm giun kim

Vòng đời

• Vòng đời của Enterobius bắt đầu khi các giun cái trưởng thành mang trứng đẻ trứng vào các nếp gấp quanh hậu môn (hình 1). Tình trạng tự nhiễm có thể xảy ra khi bệnh nhân gãi vùng quanh hậu môn và chuyển trứng nhiễm bệnh vào miệng bằng bàn tay nhiễm bẩn. Sự lây truyền từ người sang người có thể xảy ra qua đường ăn uống (thực phẩm chạm vào tay nhiễm bẩn) hoặc qua việc tiếp xúc với quần áo, chăn ga gối đệm nhiễm bẩn. (Xem ‘Vòng đời và con đường lây truyền’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán

• Hầu hết các trường hợp nhiễm Enterobius đều không có triệu chứng. Triệu chứng phổ biến nhất của nhiễm giun kim là ngứa quanh hậu môn, thường xảy ra chủ yếu vào ban đêm. Nhiễm giun cũng có thể gây viêm hồi tràng bạch cầu ái toan. Có thể chẩn đoán nhiễm giun kim bằng cách xét nghiệm trứng giun qua phương pháp dùng băng dính cellophane hoặc que nhựa (có bề mặt dính) ép lên da vùng quanh hậu môn (hình 2). Xét nghiệm phân có giá trị hạn chế vì trứng và giun thường không được đào thải qua phân. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ và ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Điều trị

• Đối với bệnh nhân nhiễm giun kim, chúng tôi đề nghị điều trị bằng albendazole, mebendazole hoặc pyrantel pamoate (Khuyến cáo 2C); liều dùng đã được nêu ở trên. Do tỷ lệ lây truyền trong gia đình cao, cần điều trị đồng thời cho tất cả các thành viên trong hộ gia đình. (Xem ‘Điều trị’ ở dưới.)

Nhiễm giun tóc

Vòng đời

• Vòng đời của giun tóc bắt đầu bằng việc đào thải trứng chưa có phôi qua phân, và trứng sẽ trở nên có khả năng gây nhiễm sau 15 đến 30 ngày (hình 2). Sau khi xâm nhập qua thức ăn hoặc bàn tay nhiễm đất, trứng sẽ nở ra ấu trùng; các ấu trùng này phát triển thành giun trưởng thành và định cư tại đại tràng sau khoảng 2 đến 3 tháng. (Xem ‘Vòng đời và con đường lây truyền’ ở dưới.)

Biểu hiện lâm sàng và chẩn đoán

• Hầu hết các trường hợp nhiễm giun tóc đều không có triệu chứng. Sa trực tràng có thể xảy ra, chủ yếu trong trường hợp nhiễm giun nặng. Phân có thể lỏng, thường kèm theo chất nhầy và/hoặc máu. Đi ngoài về đêm là tình trạng thường gặp. Chẩn đoán nhiễm giun tóc được thực hiện bằng cách xét nghiệm trứng giun trong phân (hình 4). (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ và ‘Chẩn đoán’ ở dưới.)

Điều trị

• Đối với bệnh nhân nhiễm giun tóc, chúng tôi đề nghị liệu trình phối hợp trong ba ngày với albendazole và ivermectin (Khuyến cáo 2C). Liệu pháp phối hợp một liều duy nhất (albendazole kết hợp với ivermectin hoặc moxidectin) có thể được sử dụng trong các bối cảnh mà điều trị một liều là lựa chọn duy nhất; phương pháp này đã được chứng minh là hiệu quả hơn so với điều trị đơn trị liệu trong ba ngày. Điều trị đơn trị liệu trong ba ngày bằng albendazole hoặc mebendazole là một lựa chọn thay thế ít hiệu quả hơn. Không nên sử dụng albendazole hoặc mebendazole liều duy nhất do hiệu quả không đủ. Liều dùng đã được tóm tắt ở trên. (Xem ‘Điều trị’ ở dưới.)