TÓM TẮT
Các yếu tố khởi phát cơn hen thường gặp: Các yếu tố thường gây khởi phát đợt cấp hen bao gồm nhiễm trùng đường hô hấp, các dị nguyên trong không khí (ở bệnh nhân hen dị ứng), các chất gây kích ứng đường hít (ví dụ: khói thuốc lá), nhiệt độ và độ ẩm cực đoan (ví dụ: không khí rất lạnh và khô), và vận động thể chất (bảng 1). (Xem thêm mục ‘Nhiễm trùng hô hấp’, ‘Dị nguyên’, ‘Chất gây kích ứng (bao gồm khói thuốc lá)’, ‘Điều kiện khí quyển’ và ‘Hoạt động thể chất’ ở dưới.)
Các dị nguyên thực phẩm hiếm khi gây ra hen đơn độc mà không kèm theo các triệu chứng khác. Tuy nhiên, bệnh nhân dị ứng thực phẩm có thể xuất hiện các triệu chứng hen như một phần của phản vệ do thực phẩm, và các dị nguyên thực phẩm dạng hít đôi khi cũng có thể kích hoạt các triệu chứng hen. (Xem thêm mục ‘Dị nguyên thực phẩm’ ở dưới.)
Nhiều loại chất gây kích ứng có thể khởi phát triệu chứng hen, bao gồm khói thuốc lá và cần sa, khói lò sưởi, tro, bình xịt aerosol, nước hoa, mùi thức ăn, mùi ẩm mốc, hơi nước khi tắm, khói xe cộ, ô nhiễm không khí, bụi sa mạc và các chất kích ứng tại nơi làm việc (ví dụ: axit acetic băng, các sản phẩm tẩy rửa, clo). (Xem thêm mục ‘Chất gây kích ứng (bao gồm khói thuốc lá)’ ở dưới.)
Nhiệt độ và độ ẩm cực đoan có thể gây co thắt phế quản và làm tăng các triệu chứng hen khi vận động thể chất. Một số điều kiện thời tiết khác, chẳng hạn như dông bão, cũng gây khởi phát đợt cấp hen ở một số bệnh nhân. (Xem thêm mục ‘Điều kiện khí quyển’ ở dưới.)
Khuyến khích vận động thể chất: Mặc dù co thắt phế quản do vận động (EIB) ảnh hưởng đến 80% đến 90% người mắc hen có triệu chứng, nhưng các bài tập aerobic mang lại lợi ích sức khỏe đáng kể và có thể làm giảm mức độ nhạy cảm với các yếu tố khởi phát hen. Do đó, cần khuyến khích vận động thể chất thay vì tránh vận động. Một số can thiệp có thể giúp giảm triệu chứng hen trong khi tập luyện (bảng 6). (Xem thêm mục ‘Hoạt động thể chất’ ở dưới.)
Mối liên quan với chu kỳ kinh nguyệt: Tình trạng trầm trọng hơn của các triệu chứng hen trước hoặc trong kỳ kinh nguyệt (được gọi là hen chu kỳ kinh nguyệt) đã được báo cáo ở tối đa 30% phụ nữ mắc hen. Thai kỳ có thể làm trầm trọng thêm tình trạng hen ở khoảng 1/3 phụ nữ, 1/3 không thay đổi và 1/3 có sự cải thiện về triệu chứng. (Xem thêm mục ‘Biến động nội tiết tố’ ở dưới.)
Thuốc: Một số loại thuốc như thuốc chẹn beta (đặc biệt là chẹn beta không chọn lọc), aspirin và các thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), cùng với thuốc ức chế men chuyển (ACE) có thể gây khởi phát cơn hen ở một số cá thể, mặc dù thuốc ức chế men chuyển thường gây ho nhiều hơn là gây hen. (Xem thêm mục ‘Thuốc’ ở dưới.)
Sức khỏe tâm thần và các yếu tố gây căng thẳng từ bên ngoài: Lo âu, trầm cảm và căng thẳng mạn tính (chẳng hạn như tiếp xúc với bạo lực cộng đồng) có liên quan đến tỷ lệ khởi phát đợt cấp hen cao hơn ở bệnh nhân hen. Trầm cảm và căng thẳng ở cha mẹ/người chăm sóc có liên quan đến tình trạng hen nặng hơn ở trẻ em. Các can thiệp như liệu pháp nhận thức hành vi, tư vấn quản lý căng thẳng và đôi khi là dùng thuốc có thể giúp cải thiện những yếu tố khởi phát này. (Xem thêm mục ‘Yếu tố cảm xúc’ ở dưới.)
