TÓM TẮT
Nguyên nhân – Ho ra máu có thể do bệnh lý đường dẫn khí (phổ biến nhất), bệnh nhu mô phổi, bệnh mạch máu phổi hoặc vô căn (bảng 1). (Xem thêm mục ‘Định nghĩa’ ở dưới và “Nguyên nhân gây ho ra máu ở người trưởng thành”.)
Phân loại và xử trí ban đầu – Bước khởi đầu thiết yếu trong đánh giá là xác định bệnh nhân có ho ra máu đe dọa tính mạng (ho ra máu lượng nhiều) hay không. Tình trạng này được định nghĩa là ho ra máu gây tắc nghẽn đường thở, bất thường nghiêm trọng về trao đổi khí hoặc huyết động không ổn định. Mặc dù các tiêu chuẩn về thể tích để xác định ho ra máu đe dọa tính mạng không hoàn toàn chính xác, chúng tôi xem xét mức khạc máu khoảng 150 mL trong 24 giờ hoặc tốc độ chảy máu ≥100 mL/giờ là có tiềm năng đe dọa tính mạng. Việc đánh giá và xử trí ho ra máu lượng nhiều được mô tả chi tiết trong một mục riêng. (Xem thêm mục ‘Định nghĩa’ ở dưới, “Đánh giá và xử trí ho ra máu đe dọa tính mạng” và “Nguyên nhân gây ho ra máu ở người trưởng thành”.)
Biểu hiện lâm sàng – Việc đánh giá ho ra máu không đe dọa tính mạng bắt đầu bằng khai thác bệnh sử, thăm khám lâm sàng và đánh giá tình trạng oxy hóa máu (sơ đồ 1). Các đặc điểm quan trọng trong bệnh sử bao gồm: tuổi, tiền sử hút thuốc lá hoặc tiếp xúc với các loại khói khác, thời gian và lượng máu ho ra, cũng như sự kết hợp với các triệu chứng của viêm phế quản cấp, đợt cấp của viêm phế quản mạn hoặc giãn phế quản (thay đổi tính chất đờm, xuất hiện các tia máu trên nền đờm mủ) (bảng 2 và bảng 3). (Xem thêm mục ‘Đánh giá ban đầu’ ở dưới.)
Xét nghiệm cận lâm sàng – Các xét nghiệm có thể hữu ích tùy theo tình huống lâm sàng cụ thể bao gồm: hemoglobin/hematocrit, số lượng tiểu cầu, đông máu toàn bộ, xét nghiệm nước tiểu, nitơ urê máu, nồng độ creatinine huyết tương và cấy đờm làm vi sinh. Định lượng peptide lợi niệu natriuretic brain (BNP)/N-terminal pro-BNP (NT-proBNP) có thể hữu ích nếu nghi ngờ suy tim là yếu tố góp phần, trong khi xét nghiệm D-dimer giúp tầm soát thuyên tắc phổi. (Xem thêm mục ‘Xét nghiệm cận lâm sàng’ ở dưới.)
Chẩn đoán hình ảnh – Ngoài bệnh sử và thăm khám lâm sàng, X-quang ngực là thăm dò ban đầu quan trọng nhất cho tất cả bệnh nhân ho ra máu. Các dấu hiệu bất thường có thể gợi ý nhiều nguyên nhân cụ thể, từ u phổi nguyên phát, nhiễm trùng khu trú (lao, u nấm aspergilloma) đến hẹp van hai lá gây phù phổi. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)
Bệnh nhân có hình ảnh học bình thường và không có yếu tố nguy cơ ung thư – Không cần thực hiện thêm các thăm dò cấp thiết nếu bệnh cảnh lâm sàng không gợi ý ung thư (ví dụ: X-quang ngực bình thường, tuổi dưới 40, không hút thuốc và thời gian ho ra máu dưới một tuần), đặc biệt khi khả năng cao là viêm phế quản cấp (có tia máu trên nền đờm mủ). Những bệnh nhân này nên được điều trị viêm phế quản do vi khuẩn (nếu có chỉ định) và theo dõi xem ho ra máu có tái phát sau khi tình trạng khạc đờm mủ cải thiện hay không. (Xem thêm mục ‘Bệnh nhân có X-quang ngực bình thường’ ở dưới.)
Bệnh nhân có hình ảnh học bất thường và/hoặc có yếu tố nguy cơ ung thư – Cần đánh giá sâu hơn nếu bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ ung thư phổi (ví dụ: trên 40 tuổi và tiền sử hút thuốc trên 30 gói-năm) (bảng 2), hoặc nếu ho ra máu tái phát hoặc đi kèm với các bất thường trên hình ảnh học. Chụp cắt lớp vi tính (CT) lồng ngực có cản quang và nội soi phế quản mềm là hai phương pháp bổ trợ cho nhau; tuy nhiên, CT thường được thực hiện trước vì ít xâm lấn hơn, tỷ lệ chẩn đoán cao hơn, đồng thời giúp định hướng lựa chọn vị trí và phương pháp lấy mẫu. (Xem thêm mục ‘Đánh giá định hướng dựa trên biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Đối với bệnh nhân ho ra máu tái phát nhưng kết quả CT bình thường, nội soi phế quản mềm có thể giúp tìm ra chẩn đoán. Nếu kết quả nội soi phế quản âm tính, đã loại trừ ho ra máu giả và bệnh nhân không điều trị thuốc chống đông, tình trạng này được coi là ho ra máu vô căn. (Xem thêm mục ‘Ho ra máu tái phát với kết quả CT bình thường’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
