TÓM TẮT
- Ảnh hưởng của vị trí khối u đến độc tính
Các ung thư đường hô hấp – tiêu hóa trên thường nằm gần hoặc bắt nguồn từ các cơ quan có ảnh hưởng quan trọng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân (ví dụ: lưỡi, thanh quản, xương hàm dưới, hầu (hình 1)). Sự xâm lấn của ung thư và quá trình điều trị triệt căn sau đó có thể gây ra nhiều mức độ độc tính khác nhau, bao gồm suy giảm khả năng hô hấp, khả năng giao tiếp và khả năng duy trì dinh dưỡng qua đường miệng. - Quản lý đa chuyên khoa
Điều trị ung thư đầu cổ rất phức tạp và tốt nhất nên được thực hiện bởi một đội ngũ phối hợp bao gồm phẫu thuật viên, bác sĩ xạ trị, bác sĩ ung thư nội khoa, nha sĩ, phẫu thuật viên răng hàm mặt, chuyên gia trị liệu ngôn ngữ, chuyên gia vật lý/hoạt động trị liệu, chuyên gia dinh dưỡng và điều dưỡng có chuyên môn cao. (Xem ‘Phạm vi các vấn đề’ ở dưới.) - Các biện pháp chung
Quản lý tối ưu nên bao gồm việc hạn chế gián đoạn điều trị bất cứ khi nào có thể. Các biện pháp hỗ trợ cần được triển khai sớm nhằm tránh tình trạng ngưng điều trị. Ngoài ra, việc cai thuốc lá có khả năng cải thiện kết quả điều trị ung thư và giảm các tác dụng phụ liên quan đến điều trị; do đó cần được khuyến khích mạnh mẽ. (Xem ‘Các nguyên tắc chung’ ở dưới.) - Khô miệng
Phương pháp hiệu quả nhất để giảm thiểu độc tính lên tuyến nước bọt là sử dụng các kỹ thuật xạ trị (RT) có độ định hình cao. Việc lập kế hoạch thể tích xạ trị sao cho tránh được khoang miệng và tuyến dưới hàm đối bên có thể giúp cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân, miễn là vẫn đảm bảo an toàn về mặt kiểm soát ung thư. (Xem ‘Tổn thương tuyến nước bọt và khô miệng’ ở dưới.) - Viêm niêm mạc
Viêm niêm mạc ở một mức độ nào đó là không thể tránh khỏi. Các biện pháp được khuyến cáo bao gồm thay đổi chế độ ăn uống (tránh thức ăn cay và khô), sử dụng thuốc giảm đau nhóm opioid, bôi trơn niêm mạc thường xuyên và vệ sinh răng miệng. Có nhiều phương pháp đổi mới để hạn chế triệu chứng này. Mặc dù chưa có đủ dữ liệu để đưa ra khuyến cáo về một liệu pháp đặc hiệu tối ưu, chúng tôi đề nghị bệnh nhân súc miệng và khò họng ít nhất vài lần mỗi ngày bằng dung dịch nước muối ấm hoặc dung dịch baking soda (Khuyến cáo 2C). (Xem ‘Viêm niêm mạc’ ở dưới.) - Các vấn đề về răng miệng
Cần giải quyết tình trạng vệ sinh răng miệng kém trước khi bắt đầu xạ trị. Mỗi bệnh nhân nên đi khám nha sĩ trước khi bắt đầu điều trị và nên sử dụng các liệu pháp fluoride để bảo tồn các răng còn lại. Các vấn đề về răng miệng sau xạ trị cần được chú ý đặc biệt. Việc duy trì vệ sinh răng miệng lâu dài nên được thực hiện song song với quá trình điều trị ung thư. (Xem ‘Các vấn đề về răng miệng’ ở dưới.) - Hỗ trợ dinh dưỡng
Các biến chứng cấp tính khác nhau của ung thư đầu cổ và quá trình điều trị có thể góp phần làm suy giảm nghiêm trọng tình trạng dinh dưỡng ở nhóm bệnh nhân này. (Xem “Vai trò của hỗ trợ dinh dưỡng đường tĩnh mạch và đường tiêu hóa/đường miệng ở bệnh nhân ung thư”, phần ‘Ung thư đầu cổ’.) - Các tác dụng phụ khác
Viêm da do xạ trị, rối loạn vị giác và đau vùng mặt miệng là các tác dụng cấp tính thường gặp và cần được quản lý theo hướng theo dõi chờ đợi. (Xem các phần ‘Rối loạn vị giác’, ‘Viêm da do xạ trị’ và ‘Đau vùng mặt miệng’ ở dưới.)
