TÓM TẮT
Dịch tễ học – Gãy xương do mỏi (stress fracture) ở xương chày và xương mác thường gặp nhất ở những người chạy bộ, thường là hệ quả của việc tập luyện quá mức. Hầu hết các trường hợp đáp ứng tốt với việc ngừng hoạt động gây chấn thương và có thể được quản lý hiệu quả bởi các bác sĩ chăm sóc ban đầu. (Xem thêm ‘Dịch tễ học, yếu tố nguy cơ và cơ chế chấn thương’ ở dưới.)
Yếu tố nguy cơ – Các yếu tố nguy cơ được chia thành ba nhóm: liên quan đến hoạt động, cơ sinh học và chuyển hóa:
- Các yếu tố liên quan đến hoạt động bao gồm tập luyện quá mức, giày dép không phù hợp, chạy trên địa hình gồ ghề hoặc bề mặt cứng.
- Các yếu tố cơ sinh học bao gồm cơ bắp chân yếu hoặc kém linh hoạt, chiều dài hai chân không bằng nhau, bàn chân bẹt (pes planus) hoặc vòm bàn chân cao (pes cavus), và thay đổi cơ học sau phẫu thuật (ví dụ: thay khớp gối).
- Các yếu tố chuyển hóa bao gồm tình trạng giảm khoáng xương do mất cân bằng nội tiết tố, dinh dưỡng hoặc các bệnh lý đặc thù (ví dụ: loãng xương).
Đặc điểm chung của các nhóm yếu tố đa dạng này là khả năng làm tăng lực tải và lực uốn tác động lên xương, hoặc làm giảm khả năng chịu đựng của xương trước các lực này. (Xem thêm ‘Dịch tễ học, yếu tố nguy cơ và cơ chế chấn thương’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – Triệu chứng thường khởi phát âm thầm, tiến triển trong nhiều tuần; cơn đau tăng lên khi chạy hoặc nhảy. Vận động viên thường báo cáo có sự gia tăng khối lượng hoặc cường độ tập luyện trước đó. Thông thường, có điểm đau khu trú và sưng nề quanh vị trí gãy. Theo thời gian, cơn đau trầm trọng hơn và có thể xuất hiện ngay cả khi nghỉ ngơi. (Xem thêm ‘Biểu hiện lâm sàng và thăm khám’ ở dưới.)
Chẩn đoán hình ảnh – X-quang quy ước là chỉ định ban đầu để đánh giá nghi ngờ gãy xương do mỏi xương chày hoặc xương mác (hình 1, hình 2 và hình 3). Tuy nhiên, các triệu chứng và dấu hiệu lâm sàng thường xuất hiện trước các hình ảnh X-quang vài tuần. Việc chẩn đoán xác định bằng hình ảnh có thể không cần thiết nếu chẩn đoán đã rõ ràng và các dấu hiệu lâm sàng cho thấy gãy xương ở vùng nguy cơ thấp (tức là không nằm ở vỏ xương chày phía trước). Khi cần chẩn đoán hình ảnh (ví dụ: chẩn đoán lâm sàng không rõ ràng hoặc bệnh nhân sắp bắt đầu chương trình phục hồi chức năng cường độ cao), MRI có độ nhạy và độ đặc hiệu cao. Siêu âm cũng chính xác trong chẩn đoán gãy xương dài và có thể hữu ích. Chụp hình ảnh kiểm tra lại có thể cần thiết trong một số trường hợp cụ thể. (Xem thêm ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới.)
Chỉ định chuyển chuyên khoa chấn thương chỉnh hình – Cần chuyển tuyến chấn thương chỉnh hình ngay lập tức đối với các trường hợp gãy xương do mỏi ở vỏ xương chày phía trước và gãy xương nghiêm trọng (được xác định bằng xạ hình xương hoặc phân độ MRI). Chuyển tuyến cũng thường được chỉ định cho gãy xương phạm khớp và gãy xương liên quan đến mắt cá trong, đầu gần xương chày hoặc đầu gần xương mác. (Xem thêm ‘Chỉ định hội chẩn hoặc chuyển chuyên khoa chấn thương chỉnh hình’ ở dưới.)
Điều trị – Điều trị ban đầu bao gồm nghỉ ngơi, ngừng mọi hoạt động gây chấn thương. Phục hồi chức năng nhấn mạnh vào các bài tập vận động tiến triển dần dần và có bảo vệ, cho phép xương lành đầy đủ trong khi vẫn duy trì được mức độ thể chất. Nẹp hơi dài được khuyến cáo để cố định trong những tuần đầu của quá trình lành xương và phục hồi chức năng. Các chương trình chi tiết cho người chạy bộ có chấn thương nguy cơ thấp được cung cấp trong (bảng 2 và bảng 1). Quá trình theo dõi cần bao gồm đánh giá các yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến gãy xương do mỏi. (Xem thêm ‘Điều trị ban đầu’ và ‘Theo dõi’ ở dưới.)
Quay lại hoạt động – Bệnh nhân làm công việc đòi hỏi thể lực cao nên nghỉ ngơi cho đến khi xương gần như lành hẳn. Bệnh nhân làm công việc nhẹ nhàng hơn thường có thể quay lại làm việc sớm hơn trong khi vẫn sử dụng nẹp hơi. (Xem thêm ‘Quay lại làm việc và thể thao’ ở dưới.)
Lưu ý ở trẻ em – Trẻ em và thanh thiếu niên gãy xương do mỏi có bệnh cảnh chấn thương khác, tốc độ lành xương nhanh hơn và thường có kết quả điều trị rất tốt. (Xem thêm ‘Lưu ý ở trẻ em’ ở dưới.)
Gói truy cập
Gói truy cập một năm
- Truy cập toàn bộ thư viện mọi lúc, mọi nơi, và trên mọi thiết bị.
- Nội dung cập nhật liên tục.
- Thanh toán nhanh chóng và an toàn bằng mã VietQR.
