Cường aldosteron gia đình

TÓM TẮT

Khi nào nên nghi ngờ tăng aldosteron máu gia đình (FH)

Ở những cá nhân đã được chẩn đoán xác định tăng aldosteron máu nguyên phát, cần nghi ngờ FH nếu có một hoặc nhiều dấu hiệu sau đây (thuật toán 1) (xem ‘Khi nào nên nghi ngờ tăng aldosteron máu gia đình’ ở dưới):

• Tuổi < 20
• Tiền sử gia đình có tăng huyết áp khởi phát sớm hoặc đã biết mắc tăng aldosteron máu nguyên phát
• Tiền sử cá nhân hoặc gia đình có đột quỵ ở tuổi < 40
• Tăng sản tuyến thượng thận mức độ lớn

Nếu có, một số đặc điểm lâm sàng nhất định có thể gợi ý các thể FH cụ thể (xem ‘Các đặc điểm riêng biệt’ ở dưới).

Đánh giá chẩn đoán

Ở những cá nhân đã xác định tăng aldosteron máu nguyên phát và có bất kỳ đặc điểm lâm sàng nào gợi ý FH, chúng tôi tiến hành xét nghiệm di truyền. Xét nghiệm di truyền là chiến lược chẩn đoán được ưu tiên cho tất cả các thể FH; có thể tìm các phòng xét nghiệm cung cấp dịch vụ xét nghiệm di truyền lâm sàng tại Genetic Testing Registry. (Xem ‘Đánh giá chẩn đoán’ ở dưới.)

Tăng aldosteron máu có thể điều chỉnh bằng glucocorticoid (GRA)

GRA hoặc FH type I có cơ chế di truyền trội trên nhiễm sắc thể thường và là một nguyên nhân hiếm gặp gây tăng aldosteron máu nguyên phát.

Biểu hiện lâm sàng

Những cá nhân mắc GRA có nguy cơ cao gặp các biến chứng mạch máu bao gồm bệnh võng mạc do tăng huyết áp, bóc tách động mạch chủ và đột quỵ xuất huyết. Hầu hết bệnh nhân GRA có kali máu bình thường nhưng có thể tiến triển thành hạ kali máu mức độ nặng khi sử dụng thuốc lợi tiểu thiazide. Tăng huyết áp thường khởi phát trước 20 tuổi. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Sinh lý bệnh

GRA do sự hiện diện của gene khảm CYP11B1/CYP11B2, kết quả từ sự dung hợp giữa vùng khởi động (promoter) của gene CYP11B1 và các trình tự mã hóa của gene CYP11B2. Gene khảm này gây ra tình trạng tổng hợp aldosterone phụ thuộc corticotropin (ACTH). (Xem ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)

Điều trị

Chúng tôi đề xuất điều trị GRA bằng liệu pháp glucocorticoid (Khuyến cáo 2C). Nên sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả của một glucocorticoid tác dụng trung bình (ví dụ: prednisone, prednisolone) vào thời điểm trước khi đi ngủ. Việc này sẽ giúp điều chỉnh tình trạng tăng tiết aldosteron bằng cách làm giảm ACTH và thường sẽ giúp bình thường hóa huyết áp. Thuốc đối kháng thụ thể mineralocorticoid cũng là một lựa chọn thay thế hợp lý. (Xem ‘Điều trị’ ở dưới.)

Tăng aldosteron máu gia đình type II

FH type II di truyền theo cơ chế trội trên nhiễm sắc thể thường.

Biểu hiện lâm sàng

FH type II là sự xuất hiện trong cùng một dòng họ của tình trạng u tuyến tiết aldosteron hoặc tăng sản vô căn hai bên, hoặc cả hai. Về mặt sinh hóa và hình thái, FH type II không thể phân biệt được với tăng aldosteron máu nguyên phát không gia đình. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)

Sinh lý bệnh

Các biến thể gây bệnh của kênh chloride CLCN2 dòng mầm có thể là nguyên nhân ở toàn bộ hoặc một phần các cá nhân được phân loại là FH type II. (Xem ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)

Điều trị

Việc đánh giá phân nhóm và điều trị FH type II tương tự như đối với tăng aldosteron máu nguyên phát không gia đình (thuật toán 2 và thuật toán 3). (Xem ‘Điều trị’ ở dưới.)

Tăng aldosteron máu gia đình type III

Thể hiếm gặp này của tăng aldosteron máu nguyên phát cần được nghi ngờ ở trẻ em có tình trạng tăng aldosteron máu và ở những cá nhân mắc tăng aldosteron máu nguyên phát kèm tăng sản tuyến thượng thận mức độ lớn. FH type III do các biến thể gây bệnh dòng mầm ở tiểu đơn vị kênh kali KCNJ5 gây ra. Điều trị FH type III tương tự như tăng aldosteron máu nguyên phát không gia đình (thuật toán 2). Tuy nhiên, ở một số trường hợp bệnh kháng trị kèm theo tăng sản tuyến thượng thận hai bên mức độ lớn, có thể cần cân nhắc phẫu thuật cắt tuyến thượng thận một bên hoặc hai bên qua nội soi. (Xem ‘Tăng aldosteron máu gia đình type III’ ở dưới.)

Tăng aldosteron máu gia đình type IV

FH type IV cũng là một thể hiếm gặp. Tương tự như FH type III, cần nghi ngờ thể này ở trẻ em mắc tăng aldosteron máu nguyên phát và bệnh có thể biểu hiện với tình trạng tăng sản tuyến thượng thận mức độ lớn. FH type IV do các biến thể dòng mầm ở gene CACNA1H (mã hóa kênh canxi loại T) gây ra. Điều trị FH type IV thường tương tự như tăng aldosteron máu nguyên phát không gia đình (thuật toán 2). Tuy nhiên, ở một số trường hợp bệnh kháng trị kèm theo tăng sản tuyến thượng thận hai bên mức độ lớn, có thể cần cân nhắc phẫu thuật cắt tuyến thượng thận hai bên qua nội soi. (Xem ‘Tăng aldosteron máu gia đình type IV’ ở dưới.)

Tăng aldosteron máu nguyên phát kèm co giật và bất thường thần kinh (PASNA)

PASNA do các biến thể gây bệnh dòng mầm mới phát sinh (*de novo*) ở gene CACNA1D gây ra. Các bất thường thần kinh nghiêm trọng ngăn cản khả năng sinh sản, do đó, về mặt kỹ thuật PASNA không được coi là một thể tăng aldosteron máu gia đình. (Xem ‘Tăng aldosteron máu nguyên phát kèm co giật và bất thường thần kinh’ ở dưới.)