TÓM TẮT
Định nghĩa – Viêm nắp thanh quản (viêm trên thanh quản) là tình trạng viêm nắp thanh quản và các cấu trúc trên thanh quản lân cận. Nếu không được điều trị, bệnh có thể tiến triển thành tắc nghẽn đường thở đe dọa tính mạng. Bảng tóm tắt về nhận diện và xử trí viêm nắp thanh quản được cung cấp tại bảng 1. (Xem thêm mục ‘Định nghĩa’ ở dưới.)
Nguyên nhân – Kể từ khi triển khai vắc-xin phòng H. influenzae type b (Hib), viêm nắp thanh quản chủ yếu trở thành bệnh lý ở người lớn, gây ra bởi các tác nhân vi khuẩn vùng hầu họng và tỵ hầu khác ngoài Hib (bảng 2). Bệnh nhân suy giảm miễn dịch có thể gặp viêm nắp thanh quản do các vi sinh vật cơ hội. Viêm nắp thanh quản do Hib vẫn là một nguyên nhân tiềm tàng ở trẻ chưa tiêm phòng hoặc tiêm phòng không đầy đủ. (Xem thêm mục ‘Nguyên nhân’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng:
- Thể cấp tính – Trẻ nhỏ viêm nắp thanh quản do Hib thường biểu hiện với sốt, tiếng rít thanh quản, chảy nước dãi, suy hô hấp, lo âu và tư thế “hít ngửi” (sniffing posture) đặc trưng (hình 2), tuy nhiên biểu hiện lâm sàng có thể kín đáo hơn (hình 3). (Xem thêm mục ‘Thể cấp tính (sốt và tiếng rít thanh quản)’ ở dưới.)
- Thể bán cấp – Trẻ lớn, thanh thiếu niên và người lớn có thể biểu hiện với tình trạng đau họng nặng, nuốt khó, chảy nước dãi và đau vùng cổ trước, trong khi khám vùng hầu họng tương đối bình thường và suy hô hấp nhẹ. (Xem thêm mục ‘Thể bán cấp (đau họng nặng)’ ở dưới.)
Tiếp cận chẩn đoán – Quy trình chẩn đoán cho bệnh nhân nghi ngờ viêm nắp thanh quản được trình bày trong sơ đồ (sơ đồ 1). Đối với bệnh nhân khởi phát đột ngột tình trạng sốt, tiếng rít thanh quản và suy hô hấp, ưu tiên hàng đầu là kiểm soát đường thở (sơ đồ 2); lâm sàng nên huy động hỗ trợ khẩn cấp từ các chuyên gia đường thở (ví dụ: bác sĩ gây mê/hồi sức cấp cứu và bác sĩ tai mũi họng) nếu có thể. Việc quan sát trực tiếp nắp thanh quản trong quá trình kiểm soát đường thở dứt điểm sẽ giúp xác định chẩn đoán. (Xem thêm mục ‘Nghi ngờ lâm sàng’ ở dưới và “Viêm nắp thanh quản (viêm trên thanh quản): Xử trí”, phần ‘Tiếp cận kiểm soát đường thở’.)
Đối với bệnh nhân đau họng và chảy nước dãi, trong đó viêm nắp thanh quản là một khả năng nhưng các chẩn đoán khác cũng có khả năng cao (bảng 3), cần thực hiện thăm khám họng một cách thận trọng. Có thể ghi nhận dịch tiết tụ lại và đôi khi quan sát thấy nắp thanh quản sưng đỏ. Nếu không quan sát thấy nắp thanh quản sưng khi khám hầu họng thông thường, chẩn đoán viêm nắp thanh quản được xác định bằng (xem ‘Quan sát nắp thanh quản’ và ‘Chẩn đoán hình ảnh’ ở dưới):
- Nội soi thanh quản ống mềm qua mũi hoặc nội soi thanh quản gián tiếp – Ghi nhận tình trạng sưng và đỏ các cấu trúc trên thanh quản (nắp thanh quản, nếp sụn nắp – sụn phễu và sụn phễu) (hình 4 và hình 5) khi nội soi thanh quản ống mềm qua mũi và/hoặc nội soi thanh quản gián tiếp với ống nội soi 70 độ. Việc quan sát nắp thanh quản phải được thực hiện trong điều kiện có thể kiểm soát đường thở ngay lập tức nếu cần thiết. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán’ và ‘Thăm khám’ ở dưới.)
- X-quang quy ước – Trong những trường hợp không thực hiện quan sát trực tiếp, X-quang cổ nghiêng phần mềm có thể giúp chẩn đoán (thường cho thấy “dấu hiệu ngón tay cái” điển hình – thumb sign (hình 1 và hình 2)). (Xem thêm mục ‘X-quang quy ước’ ở dưới.)
X-quang quy ước hữu ích nhất trong việc đánh giá những bệnh nhân nghi ngờ viêm nắp thanh quản nhưng các bệnh lý khác có khả năng cao hơn (bảng 3) (xem mục ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới). Chẩn đoán cũng có thể được xác nhận bằng X-quang nếu việc quan sát trực tiếp được đánh giá là không an toàn hoặc không thành công. (Xem thêm mục ‘Chẩn đoán hình ảnh’ và ‘Chẩn đoán phân biệt’ ở dưới.)
Mặc dù X-quang quy ước có thể xác nhận chẩn đoán viêm nắp thanh quản, nhưng phương pháp này không cần thiết trong nhiều trường hợp khi khả năng viêm nắp thanh quản thấp (ví dụ: trẻ đã tiêm phòng có khàn tiếng và ho đặc trưng của bệnh croup), khi đó không có chỉ định chẩn đoán hình ảnh; hoặc khi khả năng viêm nắp thanh quản quá cao, lúc này ưu tiên quan sát trực tiếp trong quá trình kiểm soát đường thở tại phòng mổ.
