TÓM TẮT
Định nghĩa – Sốc là một trạng thái sinh lý bệnh động và không ổn định, đặc trưng bởi tình trạng tưới máu mô không đủ do giảm cung cấp oxy và/hoặc tăng tiêu thụ oxy hoặc sử dụng oxy không hiệu quả. Nếu không được điều trị, tình trạng này dẫn đến tổn thương mô/tế bào, gây suy đa cơ quan và trong một số trường hợp có thể dẫn đến tử vong. (Xem thêm ‘Định nghĩa’ và ‘Sinh lý bệnh’ ở dưới.)
Nguyên nhân – Các nguyên nhân gây sốc ở trẻ sơ sinh được phân thành bốn cơ chế sinh lý bệnh (bảng 1). Tuy nhiên, sốc sơ sinh có thể là kết quả của nhiều hơn một cơ chế này (sốc đa yếu tố) (xem ‘Phân loại nguyên nhân’ ở dưới):
- Sốc giảm thể tích – Đặc trưng bởi cung lượng tim giảm do mất dịch đáng kể. Xuất huyết là nguyên nhân phổ biến nhất gây sốc giảm thể tích ở trẻ sơ sinh. (Xem ‘Sốc giảm thể tích’ ở dưới.)
- Sốc phân phối – Đặc trưng bởi sự thay đổi trương lực mạch máu bất thường, dẫn đến phân phối máu không đều trong vi tuần hoàn, gây giảm tưới máu khu trú và toàn thân. Nhiễm trùng huyết là nguyên nhân phổ biến nhất của sốc phân phối. (Xem ‘Sốc phân phối’ ở dưới.)
- Sốc tim – Đặc trưng bởi cung lượng tim giảm do rối loạn chức năng thất hoặc loạn nhịp tim (ví dụ: bệnh tim bẩm sinh). (Xem ‘Sốc tim’ ở dưới.)
- Sốc tắc nghẽn – Đặc trưng bởi cung lượng tim giảm do các rối loạn ngoài tim (ví dụ: tràn khí màng phổi áp lực). (Xem ‘Sốc tắc nghẽn’ ở dưới.)
Biểu hiện lâm sàng – Bất kể nguyên nhân nào, trẻ sơ sinh trong tình trạng sốc thường có các dấu hiệu giảm tưới máu (chi lạnh, tím ngoại vi, da xanh xao), nhịp tim nhanh và toan chuyển hóa. Các dấu hiệu muộn của sốc bao gồm nhịp tim chậm và tụt huyết áp. (Xem ‘Biểu hiện lâm sàng’ ở dưới.)
Ổn định ban đầu và đánh giá chẩn đoán – Việc ổn định tình trạng huyết động của bệnh nhân được ưu tiên hơn so với đánh giá chẩn đoán, và không được trì hoãn hồi sức. Tuy nhiên, việc đánh giá chẩn đoán trọng tâm cần được tiến hành song song với các nỗ lực hồi sức (sơ đồ 1):
Các yếu tố then chốt trong hồi sức ban đầu bao gồm (xem ‘Ổn định ban đầu’ ở dưới):
- Ổn định đường thở và tình trạng hô hấp (xem “Tổng quan về thông khí cơ học ở trẻ sơ sinh”)
- Thiết lập đường truyền mạch máu (xem “Tiếp cận tĩnh mạch khẩn cấp và theo kế hoạch ở trẻ em”, phần ‘Đặt catheter tĩnh mạch rốn khẩn cấp’)
- Hồi sức dịch ban đầu (xem “Sốc sơ sinh: Xử trí”, phần ‘Hồi sức dịch’)
- Sử dụng kháng sinh theo kinh nghiệm (và acyclovir nếu nghi ngờ lâm sàng nhiễm herpes simplex) (xem “Nhiễm khuẩn huyết sơ sinh: Xử trí, dự phòng và tiên lượng”, phần ‘Liệu pháp kháng sinh theo kinh nghiệm ban đầu’ và “Nhiễm virus herpes simplex (HSV) sơ sinh: Xử trí và dự phòng”, phần ‘Liệu pháp kháng virus ban đầu’)
- Áp dụng các can thiệp đặc hiệu dựa trên nguyên nhân cơ bản được xác định thông qua đánh giá chẩn đoán đồng thời (xem “Sốc sơ sinh: Xử trí”, phần ‘Các can thiệp khác’)
Các yếu tố then chốt trong đánh giá chẩn đoán ban đầu bao gồm (xem ‘Đánh giá chẩn đoán’ ở dưới):
- Xem lại ngắn gọn tiền sử (xem ‘Tiền sử’ ở dưới)
- Khám lâm sàng trọng tâm (xem ‘Khám lâm sàng’ ở dưới)
- Các xét nghiệm cơ bản (điện giải đồ, khí máu, tổng phân tích tế bào máu, lactate, cấy máu, chức năng gan thận, định nhóm máu và phản ứng chéo) (xem ‘Xét nghiệm thường quy ban đầu’ ở dưới)
- X-quang ngực nếu có triệu chứng hoặc dấu hiệu hô hấp (xem ‘Xét nghiệm thường quy ban đầu’ ở dưới)
Các xét nghiệm chọn lọc bổ sung – Các xét nghiệm bổ sung dựa trên kết quả đánh giá ban đầu và đáp ứng của trẻ với các can thiệp khởi đầu, có thể bao gồm (xem ‘Xét nghiệm chọn lọc bổ sung’ ở dưới):
- Siêu âm tim
- Điện tâm đồ
- Chẩn đoán hình ảnh bụng
- Siêu âm thóp
- Chọc dò thắt lưng
- Xét nghiệm tìm tế bào thai nhi trong máu mẹ (xét nghiệm Kleihauer-Betke)
